بسمه تعالی
لیست با آخرین اصلاح
گروه باقرالعلوم
لیست زائران عمره دانشجویی سال ١٣٨٩
تاریخ اعزام: 89/12/09 شماره کارگزار٥٧٠١٣
مدیر کاروان:حسین بزرگی زاده ایستگاه پروازی: تهران
بسمه تعالی
زائر گرامی:
از فرم زیر پرینت گرفته و پس از تکمیل دردومین جلسه آموزشی و توجیهی تحویل مدیر یا معاون کاروان فرمایید.
بسمه تعالی
جلسات آموزشی وتوجیهی
عمره دانشجوئی
گروه 1 تشکلها - شماره کارگزار۵۷۰۱۳
گروه : باقرالعلوم
تاریخ اعزام89/12/09
جمعه 89/11/22 ازساعت 14الی 16
و
روز پنج شنبه 89/12/05 ازساعت ۱۱ الی ۱۳
شرکت کلیه زائران در جلسات فوق الزامی می باشد.
آدرس: تهران- خیابان کارگر شمالی–پل گیشا- جنب
دانشگاه تربیت مدرس–دانشکده مدیریت -
دانشگاه تهران
مدیر کاروان :حسین بزرگی زاده
بسم الله الرحمن الرحیم
ازهم اکنون برنامه ریزی کنید تمرین نمایید
نظم نظم نظم . . . . .
رعایت حق الناس ٬ رعایت حق الناس
رعایت حق الله ٬ رعایت حق الله
شرکت مستمر در نمازهای جماعت
خواندن نمازهای قضا
تلاوت قرآن کریم
تامل وتفکر درهستی
طواف مستحبی
نگاه به خانه کعبه
طواف اقامه نماز به نیابت ملتمسین دعا
همواره به یاد خدا بودن
تلاش وهمت در کمک به دیگران
روزه داری درمدینه منوره ومکه مکرمه
توجه به امر به معروف ونهی از منکر
استراحت کافی
نگارش سفرنامه
بسمه تعالی
زائران گرامی در طول سفر تحت پوشش بیمه کامل می باشند
نیاز به همراه داشتن دفترچه بیمه نمی باشد.
لذا از همراه داشتن آنها جدا اجتناب گردد .
بسمه تعالی
برگ هویت زائر
برگ هویت زائر در فرودگاه وکشور عربستان گذرنامه زائر می باشد لذا
همراه داشتن هرگونه برگ هویت مانند شناسنامه ٬ کارت ملی و... در
طول سفر به هیچ عنوان لازم نمی باشد لذا از همراه داشتن آنها جدا
اجتناب گردد .
زمانی که گذرنامه در اختیار شما قرار دارد در حفظ ونگهداری آن نهایت
تلاش را معمول فرمایید.
بسمه تعالی
تزریق واکسن مننژیت
لازم است زائران محترم حداقل پانزده روز قبل از تاریخ اعزام نسبت
به تزریق واکسن مننژیت اقدام نمایند. جهت تزریق واکسن مننژیت می
توانید به مراکز هلال احمر در هر شهرستان مراجعه فرمائید .وکارت
مربوط را دریافت نمایید بدیهی است که کارت مذکور می باید در طول
سفر وبویژه در فرودگاه تهران ٬ مدینه منوره وجده همراه و قابل
دسترس ( در کیف دستی زائر) باشد تا در صورت لزوم ارائه گردد.
آدرس محل تزریق واکسن مننژیت در تهران :
میدان انقلاب اسلامی – خیابان کارگر جنوبی سمت راست کوچه دوم –
ساختمان هلال احمر .
تکمیلی
جهت تزریق واکسن مننژیت رعایت نکات زیر الزامی است:
1- واکسن می بایست تا 15 روز قبل از اعزام تزریق شده باشد.
2- این واکسن فقط در مراکز هلال احمر جمهوری اسلامی ایران قابل تزریق است.
3- مبلغ 140.000 ریال به حساب شماره 666666/32 ( برای تهران) در بانک ملت بنام هلال احمر واریز و قبض مربوطه را به یکی از مراکز آن تحویل و اقدام به تزریق واکسن نمائید.
4- زائرینی که از تهران اعزام می شوند در صورت اقامت در شهرستان می توانند در همان منطقه اقدام به تزریق واکسن نمایند و یا بالعکس
5- ضروری است کارت واکسن خود را در فرودگاه تهران همراه و در دسترس داشته باشید.
آدرس و تلفن مراكز واكسيناسيون جمعيت هلال احمر استان تهران
بالاتر ونک جنب بیمارستان خاتم¬الانبیاء، معاونت درمان و توانبخشی 88870585 ـ 88870581
خ استاد مطهري ، خ تركمنستان ، نبش خ زيتون ، مجتمع فرهنگي امدادي منطقه7 - 88437139
میدان انقلاب ، ابتدای کارگر جنوبی ، کوچه مهدیزاده ، هلال احمر شهر تهران 66925001 ـ 66925003
میدان بهارستان ، نرسیده به بیمارستان طرفه ، کوچه دانشسرا ،درمانگاه غدیر 77528359 ـ 77536463
فلکه دوم تهرانپارس ، انتهای خ جشنواره روبروی فرهنگسراي اشراق،مجتمع منطقه4 - 77783322
شمیرانات خ شهید لواسانی ، خ شهید آقایی روبروی شهروند ، هلال احمر شمیرانات 22826412
ساوجبلاغ فاز اداری ، روبروی تأمین اجتماعی 4226122ـ 0262
دماوند بلوار شهید بهشتی ، جنب درمانگاه 5232970 ـ 5235430 ـ 0221
شهرری سه راه ورامين ، نرسيده به ميدان معلم فاز 1 صالحين ، داروخانه هلال احمر 55913661
شهریار خیابان شهید بهشتی ، ساختمان هلال احمر 3226085ـ 0262
اسلامشهرروبروی میدان تره بار ، انتهاي بن بست لاله 2353500 ـ 0228
رباط کریم خ نیروی انتظامی ، پشت پارک معلم خیابان هلال احمر 4227845 ـ 4227846 ـ 0229
کرج ، چهارراه طالقانی ، ابتدای جهانشهر ، روبروی فنی و حرفه ای 4427004 ـ 4427005 ـ 0261
ورامین خ مجتمع ادارات ، روبروی فرمانداری ، جنب بانک ملی ، جمعیت هلال احمر 2242003 ـ 0291
فیروزکوه خیابان 45 متری ، بالاتر از سه راهی شهرک ولیعصر 6223340 ـ 0221
پاکدشت جاده خراسان،(بلوار امام رضا)خ شریعتی ، روبروی آموزش و پرورش 3035464 ـ 0292
ورامین ، پیشوا ، خ دکتر وحید دستجردی ، روبروی آتش نشانی 1100-4500 ـ 0292222
بسمه تعالی
اطلاعات مورد نیاز زائران عمره مفرده
زائر گرامی عمره دانشجویی سال ۱۳۸۹ اعزامی موریخ ۰۹/۱۲/۱۳۸۹ از تهران
با سلام و احترام
نظر به اینکه هدف شما از این سفر پربرکت بهره مندی از همه فرصت ها و ظرفیت ها در انجام تکالیف شرعی و الهی است با مطالعه این موارد می توانید ضمن دریافت پاسخ برخی از سوال ها و آگاهی از محدودیت ها در طول سفر با پیش بینی های لازم و کسب آمادگی سفر پرباری داشته باشید.
از این رو توصیه می شود مطالب زیر را که در سه بخش تنظیم گردیده است به دقت مطالعه و مورد توجه ویژه قرار دهید تا مدیریت کاروان را نیز که مفتخر به خدمتگزاری میهمانان خداست در انجام وظایف محوله مساعدت ویاری فرمائید.
الف - نکات عمومی:
1- این توفیق ( زیارت بیت ا... الحرام و حرم نبوی و ... ) صرفاً با دعوت از سوی خداوند متعال برایتان فراهم شده است، پس در طول سفر طوری عمل کنید که شایسته میهمان عزیزی چون شما و میهمانداری چون او باشد.
2- تهیه لوازم احرام برای خواهران شامل مانتو، مقنعه ، شلوار ، جوراب ، کفش و چادر سفید و برای آقایان شامل دمپایی سفید، حوله یا پارچه سفید (دوعدد) بدون دوخت به عهده زائرمی باشد.
3- تهیه وسایل مورد نیاز و ضروری از جمله : لباس شخصی، نخ و سوزن، سنجاق، ناخن گیر، قیچی کوچک ، مسواک و خمیر دندان ، شامپو و صابون بدون عطر
4- حضور به موقع در ساعت اعلام شده در حرکت های جمعی ( زیارت دوره ، حضور در فرودگاه و جلسات توجیهی در مکه و مدینه و ...) و توجه به اطلاعیه ها برای حفظ حقوق دیگران
5- ورود اشیاء ممنوعه ( از قبیل چاقو ، قیچی ، اسباب بازی کنترل دار، میکرو، اسپری و ...) همراه با زائر به داخل هواپیما مجاز نیست و اینگونه اشیاء را باید در ساک قرار داده و به قسمت بار سپرد .
6- به همراه داشتن شناسنامه ، دفترچه بیمه، گواهینامه و... به هیچ وجه نیازی نیست .
7- تهیه ارز لازم به میزان موردنیاز
8- ورود برخی از کالاها ( از جمله یخچال، تلویزیون و ... ) به کشور ممنوع و میزان حجم کالاها نیز محدود است لذا قبل از خرید کالا به این نکته مهم توجه شود.
10- میزان بار مجاز هر زائر برای تحویل به قسمت بار هواپیما حداکثر 30 کیلو گرم (در دو ساک از پیش تعیین شده) خواهد بود و برای هر کیلوگرم اضافه بار در فرودگاه جده معادل 6 دلار ( 21 ریال سعودی) اخذ میگردد.
11- صرف غذا ( صبحانه ، نهار و شام ) فقط در ساعات اعلام شده در رستوران هتل انجام میشود.
12- هزینه مکالمه از عربستان به ایران ( استفاده از مخابرات عربستان سعودی) برای هر دقیقه مکالمه حدود 7 ریال سعودی است.
13- کـد مکالمه از مدینه و مکه به تهران ( 009821)، از تهران به مدینه ( 009664 ) و از تهران به مکه (009662) میباشد.
14- به بستگان خود توصیه نمایید از ابتدای وقت اذان شرعی به افق عربستان تایک ساعت پس از آن از تماس تلفنی با شماخودداری نمایند. ( اوقات شرعی در عربستان 5/0 ساعت بعد از اوقات شرعی در تهران است.)
15- هزینه( کرایه ) تاکسی درعربستان سعودی برای 1 تا 3 نفر در یک مسیر حداقل 10 ریال سعودی است و باید قبل از سوار شدن میزان کرایه را با راننده به توافق رسید.
16- تبدیل دلار به ریال سعودی درعربستان، به ازای هر یکصد دلار بین373 تا 375 ریال سعودی در نوسان است.
17- در حال حاضر ارزش هر ریال سعودی حدود ۲۷۵.۷ تومان ایران است.
18- تبدیل پول ایران به ریال سعودی در صرافیهای عربستان به ضرر زائر خواهد بود از همراه داشتن پول ایرانی به میزان غیر ضروری پرهیز کنید ( ضمناً چک مسافرتی،تضمینی و ... درعربستان فاقد اعتبار است)
19-هنگام خروج ازکشور زائر نمیتواند صنایع دستی ، انگشتر، فرش دست باف و... ) ( باستثناء نیاز شخصی ) به همراه داشته باشد.
ب - نکات شرعی و دینی:
1- این فرصت مغتنمی است که خداوند برای شما ایجادکرده است. لذا با صحت اعمال و استفاده بهینه از اوقات خود انشاء ا...، با اندوختهای مناسب از سفر بازگردید.
2- دقت در انجام تکالیف واعمال شرعی بسیار خوب است. لکن وسواس در آنهاوعدم اعتماد به نفس ایجاد اشکال خواهد نمود.
|
|
3- برای حفظ وحدت، نمازهای یومیه خود را حتیالمقدور به جماعت و با اتصال کامل صفوف در حرمهای مطهر بخوانید.
4-در هنگام نماز از حرکت درمقابل صفوف نمازگزاران جداً خودداری فرمائید.
5- در مساجد و حرمهای مطهر سکوت را رعایت نموده و نماز، زیارت نامه دعا و قرآن را آهسته بخوانید.
6-در هنگام نماز در مسجدالنبی و مسجدالحرام تلفن همراه خود را خاموش نگهدارید.
7- استفاده از مهر، کاغذ یا هر شیئی دیگر برای سجده کرده ضرورتی نداشته و سجده بر روی سنگفرشها و فرش های حرمین شریفین صحیح است (داشتن سجاده برای رعایت بیشتر بهداشت بلامانع است).
8- از خواندن نماز در داخل و کنار دیوار قبرستان بقیع و یا برداشتن خاک از بقیع که موجب وهن شیعه است خودداری نمائید.
9- از بوسیدن و دست کشیدن به حرم مطهر حضرت رسول(ص) خودداری فرمائید.
10- خواهران از پوشیدن لباس نامناسب ( که درشأن زائران ایرانی نمیباشد) به ویژه هنگام تردد در داخل هتل خودداری نمایند.
11- علامت گذاری یا هر گونه یادداشت روی صفحات قرآن داخل حرمین شریفین جرم تلقی و گذاشتن قرآن روی زمین ( حتی هنگام قرائت) بی احترامی محسوب میشود.
12-کتب ادعیه و زیارات قبل از سفر درحد ضرورت در اختیار شما قرار خواهد گرفت.
13- دربهای مسجد الحرام در تمام ساعات شبانه روز برای زائران باز، لکن مسجد النبی (حرم حضرت رسول (ص) ) در ساعات محدودی از شب بسته خواهد بود.
14- ورود به قبرستان بقیع فقط برای آقایان و 2 ساعت پس از نماز صبح و احتمالاً 2 ساعت بعد از نماز عصر مجاز خواهد بود.
15- پاسخ هر گونه سوال شرعی خود را حتماً از روحانی کاروان بخواهید.
ج- نکات ایمنی و بهداشت :
1- در طول سفر همواره کارت شناسایی مخصوص ، شماره تلفن و آدرس هتل را به همراه داشته باشید ( همراه داشتن پول زیاد، طلا و جواهرات و ... مناسب نیست )
2- انجام واکسیناسیون و دریافت کارت آن قبل از سفر برای ارائه به مأموران هنگام خروج از کشور و ورود به عربستان سعودی الزامی است.
3- اشیاء قیمتی و پول اضافی خود را به صندوق امانات هتل تحویل دهید و برای خرید و هزینه های ضروری پول خود را در کیف مخصوص ( گردن آویز ) گذاشته و به همراه ببرید.
4- تردد در خیابان های مکه و مدینه حتماً با دقت ودر بزرگراهها از محل خط کشی عابر پیاده باشد.
5- همراه داشتن هر مقدار مواد مخدر در عربستان جرم محسوب و به شدت با آن برخورد می شود.( شامل قرص های کدئین دار نیز می باشد)
6- کلیه زائران در طول سفر بیمه هستند و از خدمات درمانی رایگان استفاده خواهند نمود.
7- چون سرویس های بهداشتی در مکه و مدینه غالباً فرنگی هستند روش استفاده از آنها را بدانید.
8- از نوشیدن آب بسیار سرد و قرار گرفتن در معرض باد مستقیم کولرها پرهیز نمایید.
9- حتی المقدور آب و چای به مقدار زیاد مصرف کنید.
10- آبهای لوله کشی صرفاً برای استحمام و شستشو است و برای نوشیدن حتماً از آبهای معدنی پلمپ شده استفاده نمائید.
11- از بیرون بردن غذا از رستوران بویژه در اتاقهای هتل خودداری فرمائید.
12- خواهران از رفتن به بازار و خروج از هتل در شب به تنهایی پرهیز نمایند .
13- حق تقدم افراد مسن و کودکان و خواهران را در استفاده از امکانات عمومی (آسانسور ، رستوران ، اتوبوس و ... ) رعایت فرمائید
14- در صورتی که باید به علت بیماری خاصی از داروی ویژه استفاده کنید حتماً داروها را به میزان مصرف حداقل پانزده روز تهیه و با نسخه پزشک به همراه داشته باشید.
15- نصب برچسب مشخصات روی هر دو ساک الزامی است .
16- هنگام خروج از هتل کلید اتاق خود را حتماً به بخش مربوط تحویل دهید.
17- شایع ترین بیماری در عربستان سرماخوردگی است لذا در صورت نیاز می توانید از ماسک استفاده نمایید.
18-عکس و فیلم برداری ( به هر طریق ) در داخل حرمین شریفین و اماکن مذهبی ممنوع می باشد.
سیدمحمد میری
بسمه تعالی
موضوعات مهم
جهت مطالعه و تأمل در تاریخ اسلام قبل از عزیمت و حین اقامت در سرزمین وحی:
عمره دانشجویی سال ۱۳۸۹
1- موقعیت جغرافیایی شبه جزیره، مکه ، مدینه و جده
2- عرب بائده – عرب قحطانی – عرب عدنانی
3- شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان در زمان ظهور اسلام – شبه جزیره - ایران – روم
4- نیاکان پیامبر اسلام (ص)
5- میلاد پیامبر(ص)- محل تولد پیامبر اکرم (ص) (مکتبه المکه المکرمه)
6- سرپرستان و داعیه حضرت محمد (ص)
7- حلف الفضول
8- سفر تجاری پیامبر (ص) به یثرب و شام – نصب مجدد حجر الاسود
9-جنگ های فجار
10- شایستگی ها و ملکات اخلاقی و عملی حضرت محمد (ص)
11- ازدواج حضرت محمد (ص) با حضرت خدیجه – تولد حضرت فاطمه (س)
12- بعثت – جبل النور – غار حرا
13- ایمان حضرت علی (ع) و حضرت خدیجه به حضرت محمد (ص)
14- هجرت به حبشه
15-مراحل دعوت پیامبر اسلام (ص)- دعوت مخفیانه – دعوت خویشان – دعوت علنی – هجرت – تشکیل حکومت در مدینه
16- محاصره اقتصادی ، فرهنگی ، اجتماعی در شعب ابیطالب
17- عام الحزن
18- معراج
19- سفر پیامبر به طائف
20-پیمان عقبه
21-هجرت به یثرب – جبل الثور – غار ثور
22- محله قبا – بنای اولین پایگاه توحید – فضیلت مسجد قبا
23- علت توقف پیامبر (ص) در قبا – مسجد جمعه - مشربه ام ابراهیم
24- بنای مسجد النبی (ص)
25-پیمان اخوت مهاجرین و انصار
26- غزوات پیامبر بدر – احد – خندق (احزاب) – خیبر – حنین – طائف- تبوک و ...
سریه ها و ....
27- ازدواج حضرت فاطمه (س) با حضرت علی (ع)
28- تغییر قبله در محل مسجد قبلتین – مساجد سبعه (مسجد فتح – مسجد حضرت علی(ع) – مسجد حضرت فاطمه (س) – مسجد سلمان فارسی و ... )
29- بیعت رضوان – حدیبیه – مسجد تنعیم - جنگ موته
30- فتح مکه
31- مسجد ضرار
32- حجه الوداع
33- مسجد النبی (ص) – مرقد مطهر پیامبر اسلام (ص)– خانه حضرت رسول (ص) – خانه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه (س) – محراب تهجد – اصحاب صفه - استوانه السریر – استوانه الوفود – استوانه الحارس – استوانه ابولبابه (توبه) – استوانه القرعه ( عایشه ) – استوانه الحنانه – باب جبرئیل – باب السلام – باب بقیع – باب النساء – باب الرحمه -محراب
34- بقیع الغرقد - مرقد ائمه هدی : امام حسن مجتبی (ع) - امام سجاد (ع) – امام باقر (ع) – امام صادق (ع) – نه تن از همسران پیامبر – مرقد برخی از صحابه : مالک – عقیل و ... - مرقد برخی از شهدای احد – مرقد فرزند حضرت محمد (ص) – مرقد ابراهیم برادر امام صادق (ع) – مرقد ام البنین – مرقد عمه های پیامبر (عاتکه و صفیه) – مرقد داعیه پیامبر ( حلیمه سعدیه ) - شهدای واقعه حره – مرقد عباس ( عموی پیامبر ) – مرقد مادر امام علی (ع) فاطمه بنت اسد- بیت الاحزان
35- محل سقیفه بنی ساعده – ماجرای سقیفه
36- منطقه احد : موقعیت احد – تپه رمات – مرقد شهدا و حضرت حمزه سیدالشهداء و .... دره احد – شکسته شدن دندان پیامبر اسلام (ص) و ...
37- مساجد اطراف مسجد النبی (ص) : مسجد مباهله – مسجد حضرت علی (ع) – مسجد عمر – عثمان– ابوبکر– محله بنی هاشم
38- حدود حرم : میقات ها - احرام – نیت – تلبیه - قطع تلبیه – محل تقریبی مرقد پدر پیامبر اکرم (ص)
39- مکه
40- مسجد الحرام ( کعبه معظمه – ارکان کعبه ( رکن حجرالاسود- رکن عراقی – رکن شامی– رکن یمانی– هجر اسماعیل – مقام ابراهیم – حطیم – ملتزم – مستجار – شوط– نقطه شروع و پایان طواف – نماز طواف پشت مقام – زمزم – صفا – مروه – سعی - هروله –تقصیر- خانه ارقم –خانه حضرت خدیجه (س) محل تولد حضرت فاطمه (س)
41- حج اکبر – حج اصغر ( عمره مفرده )
42- واجبات عمره مفرده - اعمال مورد تأکید در مسجد الحرام – طواف – نماز – نگاه به کعبه معظمه
43- قبرستان ابوطالب– مرقد اجداد پیامبر اسلام (ص)– حضرت خدیجه (س)– حضرت ابوطالب و ... مسجدجن و...
44- مشعر – منی – عرفات – مسجد خیف – مسجد نمره - مسجد البیعه ( بیعت عقبه ) –
جبل الرحمه – جمرات
45- شهدا فخ
46- ابوذر- ربذه (محل تبعید )
منابع :
۱- فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام (ص) نویسنده :جعفر سبحانی ناشر: نشر مشعر
۲- فروغ ابدیت نویسنده :جعفر سبحانی
۳-تاریخ وآثاراسلامی مکه ومدینه نویسنده :دکتررسول جعفریان ناشر: نشر مشعر
۴- رساله توضیح المسائل نویسنده :مراجع معظم تقلید
۵- مفاتیح الجنان نویسنده : شیخ عباس قمی
مناسک عمره مفرده (۱)
فاصله معتبر بين دو عمره مفرده:
2ـ پوشيدن چيزى كه تمام پشت پارابپوشاند(براى مردان)
9ـ ماليدن انواع روغنها و كرمها به بدن
11ـ زير سايه رفتن در حال احرام (براى مردان)
ديگر مسائل محرّمات و كفّارات احرام:
سوّم: خانه كعبه سمت چپ طواف كننده باشد
چهارم: «حجر اسماعيل» داخل طواف باشد
پنجم: طواف در خارج خانه كعبه باشد
انجام محرّمات احرام بعد از سعى
استفتائات مرتبط با مسائل عمره:
چند مسأله مهم و محلّ ابتلا در عمره
مستحبّات ورود به مكّه معظمه و آداب مسجد الحرام:
قسمتى از مستحبّات مدينه طيّبه:
▲عمره مفرده
مسأله 1ـ عمره مفرده يكى از بهترين اعمال است، و فضيلت بسيار دارد. از پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) روايت شده كه فرمود:
«اَلْعُمْرَةُ كَفّارَةٌ لِكُلِّ ذَنْب(1); عمره كفّاره تمام گناهان است (و پشت انسان را از بار گناه سبك مى كند)».
مسأله 2ـ عمره را در هر ماهى از سال مى توان بجا آورد; ولى در ماه رجب از همه ماهها بهتر است(2)، و در اخبار اسلامى درباره آن بسيار تأكيد شده است.
مسأله 3ـ عمره همانند حج بر دو قسم است:واجب و مستحب.
مسأله 4ـ كسى كه فقط توانايى بر عمره مفرده داشته باشد احتياط واجب آن است كه آن را بجا آورد; هر چند استطاعت و توانايى بر حج نداشته باشد، و يك مرتبه در تمام عمر بيشتر واجب نيست، بنابراين كسانى كه حجّ نيابتى بجا مى آورند، احتياط واجب آن است كه بعد از انجام عمل نيابت، عمره مفرده اى براى خود بجا آورند.
مسأله 5ـ هر كس قصد دارد وارد مكّه شود واجب است با احرام وارد شود، و براى احرام بايد نيّت عمره يا حج داشته باشد، و اگر موسم حج نيست واجب است عمره مفرده انجام دهد. لكن كسانى كه به مقتضاى شغلشان زياد به مكّه رفت و آمد مى كنند (مانند رانندگان اتومبيل، و خدمه كاروانها)، از اين حكم استثنا شده اند. همچنين كسانى كه عمره بجا آورده اند اگر از مكّه خارج شوند و دوباره در همان ماه داخل مكّه شوند، احرام و عمره مجدّد بر آنها واجب نيست.
سؤال 6ـ آيا انجام عمره مفرده در ماههاى حج پيش از عمره تمتّع جايز است؟ آيا در اين مسأله فرقى بين صروره و غير صروره هست؟
جواب: مانعى ندارد، و در اين مسأله بين كسى كه براى اوّلين بار به حج مى رود و غير او تفاوتى نيست.
سؤال 7ـ هرگاه شخصى رجاءاً به احرام عمره مفرده محرم شود، آيا بايد در تمام اعمال عمره كلمه رجاء را در نيّت بياورد، يا اين كار لازم نيست؟
جواب: همين اندازه كه نيّت رجاء در ذهن او نسبت به تمام اعمال عمره وجود دارد كافى است، و لازم نيست كلمه رجاء را تكرار كند.
سؤال 8ـ زنى كه احتمال مى دهد عادت شود و نتواند داخل مسجد الحرام گردد، آيا مى تواند براى عمره مستحبّى محرم شود، و اگر عادت شد براى طواف و نماز نايب بگيرد؟ همچنين اگر بيمار احتمال دهد كه نتواند اعمال عمره مفرده را انجام دهد، آيا مى تواند چنين كند؟
جواب: اشكال ندارد، و چنانچه وظيفه او نايب گرفتن شود براى طواف و نماز طواف نايب مى گيرد، و بقيّه را با رعايت ترتيب خودش انجام مى دهد.
سؤال 9ـ آيا كسى كه نمازش را غلط مى خواند، و وقت تصحيح آن را ندارد، مى تواند عمره مفرده مستحبّى بجا آورد؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 10ـ آيا انجام عمره مفرده پس از اتمام عمره تمتّع و قبل از آغاز اعمال حجّ تمتّع، جايز است؟
جواب: نبايد عمره مفرده بجا آورده شود، و اگر بجا آورند صحّت آن محلّ اشكال است، ولى ضررى به عمره و حجّ تمتّع نمى زند.
1 . وسائل الشيعه، جلد 8، صفحه 66، ابواب وجوب الحج، باب 38، حديث 7، و جلد 10، صفحه 240، ابواب العمره، باب 3، حديث 7.
2 . روايات فراوانى در اين زمينه وجود دارد، كه تنها در كتاب وسائل الشيعه، جلد 10، صفحه 239، ابواب العمره، باب 3، شانزده روايت نقل شده است.
▲فاصله معتبر بين دو عمره مفرده:
مسأله 11ـ شخصى كه بيش از يك ماه در مكّه بوده و همين مدّت از عمره مفرده قبلى او گذشته، اگر براى كارى به جدّه رود و در بازگشت بدون احرام وارد مكّه شود، كار خلاف شرعى انجام داده، و بايد به ميقات برگردد و محرم شود و عمره مفرده بجا آورد; زيرا با گذشتن ماه قمرى، كسى كه وارد مكّه مى شود بايد عمره ديگرى انجام دهد.
مسأله 12ـ كسانى كه عمره را مثلا در ماه شعبان بجا آورده، و در ماه رمضان به (جهت بازديد) به عرفات مى روند، با توجّه به اين
كه از محدوده حرم خارج مى شوند در بازگشت بايد محرم شوند، و عمره مفرده ديگرى بجا آورند.
مسأله 13ـ تكرار عمره مانند تكرار حج مستحب است، ولى در هر ماه قمرى بيش از يك عمره نمى توان بجاى آورد.
مسأله 14ـ همان گونه كه گفته شد در هر ماه قمرى يك عمره مستحب است، بنابراين اگر كسى در اواخر ماه رجب وارد مكّه شود و عمره مفرده بجا آورد، و بعداً ماه شعبان شروع شود، مى تواند دوباره عمره مفرده اى بجا آورد، و امّا در همان ماه، دو عمره مفرده اشكال دارد، و اگر كسى بخواهد در يك ماه بيش از يك عمره بجا آورد، به قصد رجاء انجام مى دهد; يعنى به اميد اين كه مطلوب درگاه الهى باشد (نه به نيّت دستور قطعى) ولى بهتر آن است كه زائران محترم به جاى اين گونه عمره هاى مكرّر، به طواف بپردازند كه مشروعيّت آن مسلّم است.
مسأله 15ـ اگر در روز آخر ماه، مُحرم شود و اعمال را در ماه بعد انجام دهد، در صورتى كه بعد از اعمال براى بازديد به عرفات برود، آيا در برگشت عمره ديگرى بر او واجب نيست؟
جواب : اگر ماه رجب مى گذرد براى درك فضيلت
عمره اين ماه مى تواند محرم شده و اعمال را در ماه شعبان انجام دهد ولى نمى تواند عمره ديگرى را در ماه شعبان بجاى آورد.
سؤال 16ـ فرموده ايد كه: «در هر ماه قمرى بيش از يك عمره نمى توان انجام داد» آيا در اين مسأله بين دو عمره مفرده اى كه براى خودش بجا مى آورد، با دو عمره مفرده اى كه هر دو، يا يكى از آنها را به نيابت از ديگران انجام مى دهد، تفاوتى هست؟
جواب: تفاوتى نمى كند.
سؤال 17ـ هرگاه در يك ماه قمرى دو عمره مفرده انجام دهد، و عمره دوم نيابتى باشد، آيا نايب مى تواند براى انجام آن اجرت بگيرد؟ و چنانچه عمره مفرده بر منوب عنه واجب شده باشد، آيا چنان عمره اى كفايت مى كند؟
جواب: لازم است احتياط را مراعات كند، و چنانچه با اطّلاع اجير كننده از آنچه انجام شده اجرت بگيرد اشكال ندارد; ولى كفايت كردن چنين عمره اى از عمره واجب محلّ اشكال است.
سؤال 18ـ همان گونه كه عمره مفرده را قبل از عمره تمتّع، هر چند در همان ماه قمرى باشد، اجازه داده ايد، آيا بعد از عمره
تمتّع و قبل از حج نيز مى توان در همان ماه قمرى عمره مفرده اى انجام داد، يا بايد به قصد رجاء باشد؟
جواب: اشكال دارد.
سؤال 19ـ گاه محلّ توزيع كالا در مكّه مكرّمه يك كيلومتر بعد از مسجد تنعيم قرار دارد. وظيفه خدمه اى كه مجبورند براى گرفتن سهميّه كاروان به آن محل رفت و آمد كنند، چيست؟
جواب: در عمره مفرده، هرگاه قبل از گذشتن ماهى كه در آن عمره انجام داده، خارج شود و بازگردد، تكرار عمره لازم نيست; امّا اگر در ماه بعد برگردد، بايد از همان مسجد تنعيم محرم شود، و عمره به جا آورد، مگر اين كه شغلش به طور مرتّب رفت و آمد به بيرون حرم باشد.
به حج مى آيند، بلكه ميقات تمام كسانى است كه از آنجا عبور مى كنند.
مسأله 32ـ مسلمانان ايران و ساير نقاط كه با هواپيما وارد فرودگاه جدّه مى شوند، و نمى خواهند به مدينه بروند، مى توانند به جحفه رفته و از آنجا محرم شوند.
مسأله 33ـ همان گونه كه گفته شد در جحفه مسجدى است كه مى توان از بيرون يا داخل آن احرام بست، و بهتر داخل مسجد است، ولى زنان حائض از بيرون مسجد محرم مى شوند.
مسأله 34ـ «وادى عقيق» محلّى است در سمت شمال شرقى مكّه، كه حدود 94 كيلومتر با آن فاصله دارد، و آن، ميقات اهل «عراق» و مردم «نجد» است، و تمام كسانى كه از آن محل عبور مى كنند، مى توانند از آنجا مُحرِم شوند. اين ميقات داراى سه
قسمت است: قسمت اوّل را «مَسْلخ» مى نامند، و قسمت دوم را «غَمره»، و قسمت سوم را «ذات عرق» مى گويند، و احرام بستن از تمام آنها جايز است، هر چند افضل احرام از «مسلخ» است.
مسأله 35ـ «قرن المنازل» محلّى است نزديك «طائف» كه حدود 94 كيلومتر با مكّه فاصله دارد، و آن ميقات مردم آنجا، يا كسانى است كه از آنجا عبور مى كنند. بلكه تمام كسانى كه وارد جدّه مى شوند، مى توانند به آنجا رفته و از آنجا محرم شوند، هم اكنون در آنجا مسجدى وجود دارد كه همه مى توانند از آن محرم شوند.
مسأله 36ـ «أدنى الحل» يعنى اوّلين نقطه خارج از حرم، ميقات كسانى است كه عمره مفرده بجا مى آورند.
مسأله 37ـ بهتر اين است كه براى عمره مفرده از يكى از اين سه محلّ: «حديبيّه» يا «جعرانه» يا «تنعيم» كه نزد اهل مكّه
معروف است، احرام ببندد، و آسانتر براى كسانى كه مى خواهند بعد از حج، عمره مفرده بجا آورند اين است كه به مسجد تنعيم ـ كه حدود هشت كيلومتر با مسجد الحرام فاصله دارد و در حال حاضر جزء شهر مكّه است ـ بروند، و از آنجا محرم شوند.
مسأله 38ـ كسانى كه از طريق جدّه مستقيماً براى عمره مفرده به سوى مكّه مى روند بايد از «حديبيّه» كه فاصله آن با مكّه حدود 17 كيلومتر است، محرم شوند (حديبيّه دورترين حدّ حرم است).(1)
مسأله 39ـ شاغلين در جدّه (از ايرانيان و ساير كشورها) در عمره مفرده مى توانند مانند سايرين از «حديبيّه» يا محاذى آن در جادّه جديد محرم شوند، و چنانچه بر اثر جهل به مسأله در جاى ديگرى محرم شوند، احرام آنها صحيح نيست، و محرّمات احرام بر آنها حرام نمى شود. در صورت علم و عمد نيز حكم مسأله همين است، ولى در صورت جهل، اگر بعد از اعمال مسأله را بفهمند عمل آنان صحيح است.
احرام از محاذات يكى از ميقاتها:
مسأله 40ـ كسانى كه از ميقات نمى گذرند هرگاه به محاذات هر يك از ميقاتها برسند بايد از همانجا محرم شوند، و لزومى ندارد كه حتماً به يكى از ميقاتهاى پنجگانه معروف بروند، و اگر از محاذات دو ميقات مى گذرند بايد وقتى به محاذات نخستين ميقات مى رسند احرام ببندند، و در محاذات ميقات بعد، نيّت احرام را تجديد نمايند.
مسأله 41ـ كسانى كه از محاذات غير مسجد شجره عبور مى كنند، احتياط مستحب آن است كه قبل از رسيدن به محاذات، به نذر محرم شوند، و بهتر آن است كه در محاذات تجديد احرام كنند (ولى واجب نيست).
مسأله 42ـ منظور از محاذات براى كسى كه به طرف مكّه مى رود آن است كه به جايى برسد كه ميقات در سمت راست يا چپ او واقع شده، به گونه اى كه اگر از آن نقطه عبور كند ميقات متمايل به پشت او گردد.
مسأله 43ـ اگر محاذات را نداند بايد از اهل اطّلاع مورد اطمينان بپرسد، و اگر نتواند مكان محاذات را تشخيص دهد، قبل از رسيدن به محلّى كه احتمال مى دهد محاذات باشد بنابر احتياط با نذر محرم مى شود.
مسأله 44ـ هرگاه از راهى بگذرد كه محاذى هيچ يك از ميقاتها نيست (مانند جدّه)، احتياط آن است كه به ميقات رود و از آنجا محرم شود، يا به جايى برود كه محاذى يكى از ميقاتها باشد، و اگر آن هم امكان ندارد، از هر جا كه احتمال مى دهد محاذى يكى از ميقاتهاست محرم مى شود، سپس به اوّلين نقطه حرم (در اطراف مكّه) كه رسيد، احرام خود را تجديد مى كند (يعنى دوباره نيّت نموده، و لبّيك گويد).
مسأله 45ـ در مسأله محاذات ميقات، فرقى ميان صحرا و دريا نيست.
مسأله 46ـ محاذات با علم و يقين و نيز شهادت دو شاهد عادل ثابت مى شود، و اگر از اين دو راه ثابت نشد، هرگاه از قول كسانى كه مطّلع به آن مكانها هستند گمان قوى حاصل شود كافى است. همچنين از قول كسانى كه اهل خبره هستند، و از روى قواعد علمى محاذات را تعيين مى كنند، اگر گمان قابل ملاحظه اى حاصل شود ظاهراً كافى است.
مسأله 47ـ در صورتى كه ثابت نشود «رابُغ» محاذى جحفه است، احرام از آن محل صحيح نيست.
1 . حديبيّه در كنار جادّه قديم «جدّه، مكّه» واقع شده، و محاذى آن در جادّه جديد در نزديكى پل شميشيّه مسجدى ساخته اند كه محاذى آن است، و مى توان از آنجا محرم شد.
▲احكام ميقات ها
مسأله 48ـ احرام بستن قبل از ميقات جايز نيست. همان گونه كه گذشتن از ميقات بدون احرام حرام است، و تنها بايد درخود ميقات محرم شوند; مگر در دو صورت:
1ـ در صورتى كه نذر كند قبل از ميقات محرم شود، لازم است به نذر خود وفا كند، از هر جا كه باشد، و نيازى به تجديد احرام در ميقات نيست، به همين جهت هنگامى كه انسان در ميقات يا محاذات آن شك كند، مى تواند قبل از رسيدن به محلّ مشكوك، «نذر احرام» نمايد، و از همان جا محرم شود، و فرقى ميان حجّ واجب و مستحب نيست; و نذر زن در صورتى كه مزاحم حقّ شوهر نباشد اشكالى ندارد.
2ـ براى كسى كه مى خواهد عمره ماه رجب را بجا آورد، و بيم
آن دارد كه ماه رجب قبل از رسيدن به ميقات تمام گردد، جايز است قبل از ميقات محرم شود، تا فضيلت عمره ماه رجب را درك كند.
مسأله 49ـ رسيدن به ميقات بايد به طور يقين، يا اطمينان، يا شهرت در ميان اهل محل، يا حدّاقل شهادت يك نفر عادل ثابت شود، و در صورت شك، احرام بستن جايز نيست; مگر از طريق نذر كردن.
مسأله 50ـ كسانى كه ميقات براى آنها مشخّص نيست نمى توانند به گفته راهنما، يا رئيس كاروان، كه مى گويد فلان محل ميقات است، محرم شوند، مگر اين كه از گفته آنها اطمينان پيدا كنند، بلكه ظنّ حاصل از گفته اهل اطّلاع نيز كافى است. در غير اين صورت بايد به اهل محل مراجعه كنند.
مسأله 51ـ عبور از ميقات بدون احرام جايز نيست، مگر اين كه ميقات ديگرى در پيش داشته باشد كه در اين صورت احرام از ميقات دوّم صحيح است; هر چند كار خلافى كرده است.
مسأله 52ـ جايز نيست اختياراً احرام را از ميقات تأخير بيندازد. بلكه احتياط واجب آن است كه از محاذات ميقات هم
است، و براى زنان پوشيدن دو جامه احرام، نه زير لباسها و نه روى لباسها، لازم نيست. بلكه همان لباسها، لباس احرامشان محسوب مى شود.
مسأله 63ـ احتياط واجب آن است كه دو جامه احرام و طرز پوشيدن آن به همين شكلى كه معمول است باشد; يعنى لنگ را طورى ببندد كه لااقل از ناف تا زانو را بپوشاند، و رداء را روى شانه بيفكند، به طورى كه بقيّه بدن را بپوشاند، ولى جنس و رنگ خاصّى در جامه احرام شرط نيست، امّا نبايد دوخته باشد.
مسأله 64ـ احتياط واجب آن است كه پوشيدن دو جامه احرام قبل از نيّت و گفتن لبّيك باشد، و اگر بعد از لبّيك بپوشد، احتياط آن است كه لبّيك را دوباره بگويد.
مسأله 65ـ احتياط واجب آن است كه لنگ را به گردن گره نزند، و اگر از روى جهل يا فراموشى گره بزند احتياط آن است كه فوراً باز كند، ولى به احرامش ضررى نمى زند و چيزى بر او نيست (امّا گره زدن آن به دور كمر مانعى ندارد). و بهترين راه آن است كه روى لنگ كمربند يا مانند آن ببندد تا كاملا راحت باشد; امّا گره زدن دو طرف رداء مانعى ندارد. همچنين بستن آن به وسيله سنجاق، يا گذاشتن سنگى در يك طرف حوله و بستن آن با يك قطعه كش يا نخ به طرف ديگر (آن گونه كه در ميان بعضى از حجّاج معمول است) نيز مانعى ندارد; هر چند ترك اين امور بهتر
است.
مسأله 66ـ احتياط واجب آن است كه در حال اختيار به يك جامه بلند، كه مقدارى از آن را لنگ و مقدارى را رداء قرار مى دهند، اكتفا نكنند; بلكه بايد دو جامه جداگانه باشد.
مسأله 67ـ احتياط واجب آن است كه در پوشيدن جامه احرام قصدقربت و جلب رضاى الهى داشته باشد، و احتياط مستحب آن است كه به هنگام بيرون آوردن جامه دوخته هم قصد قربت داشته باشد.
مسأله 68ـ تمام چيزهايى كه در لباس نمازگزار شرط است در دو جامه احرام نيز شرط مى باشد; بنابراين لباسهاى احرام بايد پاك باشد، و از اجزاى حيوان حرام گوشت، يا ابريشم خالص، و زربفت نباشد. (در اين حكم، بنابر احتياط واجب، فرقى ميان زن و مرد نيست، هر چند در نماز در مورد پارچه ابريشم و زربفت ميان زن و مرد تفاوت است).
مسأله 69ـ در مواردى كه نجس بودن لباس نماز گزار بخشوده شده، در لباس احرام نيز بخشوده شده است.
مسأله 70ـ إزار (لُنگ) بايد بدن نما نباشد، و احتياط واجب آن
است كه رداء نيز چنين نباشد.
مسأله 71ـ احتياط واجب آن است كه جامه احرام از پوست نباشد.
مسأله 72ـ احتياط واجب آن است كه جامه احرام منسوج و بافتنى نباشد، و چيزهايى مانند نمد كافى نيست.
مسأله 73ـ واجب نيست هميشه لباس احرام را به تن داشته باشد; بلكه مى تواند براى شستن، يا عوض كردن، يا حمّام رفتن، يا مقصود ديگرى، موقّتاً آن را از تن درآورد.
مسأله 74ـ هرگاه لباس احرام نجس شود بايد آن را بشويد، و اگر ميسّر نبود هر وقت ممكن شد اقدام به تطهير آن مى كند. (و اگر رداء نجس شود مى تواند موقّتاً آن را بردارد) و احتياط آن است كه اگر بدن نيز در حال احرام نجس شود، مبادرت به تطهير آن كند.
مسأله 75ـ اگر جامه احرام يا بدن را تطهير نكند كفّاره ندارد.
مسأله 76ـ هرگاه محرم جامه احرام را بنا بر عللى عوض كرده، بهتر است هنگامى كه وارد مكّه مى شود، براى طواف همان جامه اى را كه در آن محرم شده، بپوشد.
مسأله 77ـ اگر از روى نادانى يا فراموشى در حالى كه پيراهن
يا لباسهاى معمولى ديگر در تن دارد احرام ببندد، احرام او صحيح است; ولى بايد فوراً آن لباس را از تن بيرون آورد، و فقط لباس احرام بپوشد، و اگر اين كار از روى علم و عمد باشد، احتياط آن است كه در اين صورت بعد از بيرون آوردن آن لباس و پوشيدن لباس احرام، دوباره نيّت كند و لبّيك بگويد.
مسأله 78ـ هرگاه بعد از احرام به خاطر ندانستن مسأله يا فراموشى، پيراهن به تن كند احرامش صحيح است; ولى بايد آن را از طرف پايين درآورد،و اگر ممكن نشد، بايد آن را بشكافد و بيرون آورد.
مسأله 79ـ هرگاه بيمار باشد و نتواند لباس معمولى خود را در ميقات از تن در آورد، كافى است نيّت احرام كند و لبّيك بگويد، و در صورت امكان لباسهاى معمولى را موّقتاً در آورد و لباس احرام بپوشد و محرم شود، و بعداً اگر ناچار است لباس معمولى خود را به تن كند، و اگر در ميقات اين كار ممكن نشد، و بعداً حال او براى پوشيدن لباس احرام مساعد شد، احتياط واجب آن است كه اگر توانايى دارد به ميقات برگردد، و مجدّداً احرام ببندد، و اگر بازگشت به ميقات ميّسر نبود، از همان جا لباس را عوض مى كند، و تجديد احرام لازم نيست.
مسأله 80ـ پوشيدن بيش از دو جامه (مثلا دو حوله) براى احرام جهت جلوگيرى از سرما يا گرما يا غير آن، اشكالى ندارد.
مسأله 81ـ هرگاه محرم بر اثر سردى هوا، يا علّت ديگر، ناچار شود لباس دوخته بپوشد، اين كار اشكالى ندارد، ولى اگر ممكن است، لباس دوخته را پايين و بالا كند و بر دوش بيندازد، و دست در آستين آن نكند، و احتياط آن است كه آن را پشت و رو نيز بنمايد، و اگر اضطرار به پوشيدن لباس دوخته به اين نوع پوشش رفع نمى شود، مى تواند به طور معمولى لباس بپوشد.
سؤال 82ـ آيا به هنگام پوشيدن لباس احرام، چه در ميقات باشد يا ساعتها قبل از بستن احرام در مدينه صورت گرفته باشد، قصد خاصّى لازم است؟
جواب: هيچ قصدى لازم نيست، بلكه هنگام احرام مطابق آنچه در بحث احرام گذشت نيّت مى كند.
سؤال 83ـ هرگاه شخصى در ميقات، يا محاذات آن، يا ادنى الحل، يا شهر مكّه، و خلاصه هر جا كه وظيفه اش بوده محرم شود، و سپس پشيمان گردد، آيا مى تواند احرامش را بر هم بزند؟
جواب: نمى تواند از احرام خارج شود. حتّى اگر لباس احرام را از تن بيرون كند، و لباس دوخته بپوشد، و قصد بيرون آمدن از احرام كند، احرامش به هم نمى خورد، و آنچه به سبب احرام بر او حرام شده حلال نمى شود، و اگر كارى كند كه موجب كفّاره است، بايد كفّاره بدهد و راه خروج از احرام فقط انجام عمره يا حج است كه نيّت آن را كرده است.
سؤال 84ـ بعضى از مردان محرم براى اين كه موقع وزش باد، يا به هنگام سوار شدن ماشين، يا مانند آن، عورت آنها ظاهر نشود، علاوه بر دو حوله احرام، يك متر پارچه ندوخته از وسط پا عبور مى دهند، به گونه اى كه دو طرف پارچه از جلو و عقب زير حوله قرار مى گيرد. اين عمل چه حكمى دارد؟
جواب: اشكال ندارد; ولى اجتناب از اين گونه كارها جز در موارد ضرورى بهتر است.
سؤال 85ـ آيا لباس احرام منحصر به دو جامه است،و نبايد بيشتر باشد؟
جواب: مقدار واجب آن دو جامه است، و زيادتر مانعى
ندارد; مشروط بر اين كه مانند لباس احرام باشد، مثلا از حوله هاى متعدّد استفاده كند.
سؤال 86ـ اينجانب به علّت قطع نخاع و عدم كنترل بول و مشكلات ديگر، نمى توانم بدن و لباس احرام خود را پاك نگهدارم، وظيفه ام چيست؟
جواب: آن مقدار كه مى توانيد محافظت كنيد، و آنچه موجب عُسر و حرج است اشكالى ندارد.
سؤال 87ـ اگر لباس احرام زنان به قدرى نازك باشد كه بدن آنها نمايان گردد، آيا به اعمال حجّ آنان ضررى مى رساند؟
جواب: اين كار براى احرام اشكال دارد و طواف و نماز طواف را باطل مى كند.
سؤال 88ـ طبق فتواى بعضى از مراجع كه فرموده اند: «احتياطاً زنان هم مثل مردان محرم شوند» آيا زن بعد از پوشيدن حوله هاى احرام، مى تواند حوله ها را كنار بگذارد، و اعمال حج را با لباس معمولى اش انجام دهد؟
جواب: زنان مى توانند در همان لباسهاى معمولى محرم شوند، و پوشيدن حوله هاى احرام لازم نيست، و به فرض
كه احتياطاً با آن محرم شوند، بعد مى توانند بيرون آورند.
سؤال 89ـ اگر جامه احرام را از پول خمس يا زكات نداده خريده باشند، آيا احرام در آن صحيح است؟
جواب: احرام در آن حرام است.
مناسک عمره مفرده (۲)
سؤال 90ـ آيا پرداخت خمس لباس احرام، كه معلوم نيست از پول خمس نداده تهيّه شده، يا از پولى كه خمس به آن تعلّق نگرفته (مانند مال الارث) واجب است؟
جواب: با فرض شك در تعلّق خمس، پرداختن خمس آن لازم نيست، هر چند احتياط در آن مطلوب است.
سؤال 91ـ چنانچه شخصى كه سال خمسى نداشته به عمره مفرده مشرّف شود، و با همان پولهاى خمس نداده هزينه هاى عمره، از جمله لباس احرام را تأمين نمايد. عمره او چه حكمى دارد؟
جواب: اعمال او اشكال دارد.
سؤال 92ـ شخصى با پول خمس نداده لباس احرام خريده، و با همان لباس محرم شده، و طواف و نماز طواف را بجا آورده است. اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر از روى علم و عمد نبوده، عمره و حجّ او صحيح است، ولى در صورتى كه جاهل مقصّر بوده، احتياط واجب آن است طواف و نماز آن، را اعاده كند.
سؤال 93ـ غسل احرام، زيارت و مانند آن، تا چه زمانى اعتبار دارد؟ و با چه چيزهايى باطل مى شود؟
جواب: تا يك روز معتبر است; و اگر حدث اصغر از او سر زند، به قصد رجا آن را اعاده مى كند، ولى واجب نيست.
▲دوّم: نيّت
مسأله 94ـ نيّت احرام چنين است كه قصد مى كند امورى را كه بعداً به آن اشاره مى شود بر خود حرام بشمرد، و به دنبال آن به اعمال عمره بپردازد، و كافى است با در نظر گرفتن اين معنى، به زبان، يا در قلبش بگويد: «احرام مى بندم براى عمره مفرده براى خودم (يا براى كسى كه از طرف او نيابت دارم) قربة الى الله» و منظورش از «احرام مى بندم» بناگذارى بر تحريم كارهاى مزبور بر خويش است.
مسأله 95ـ لازم نيست نيّت را بر زبان جارى كند، بلكه كافى است چنين قصدى در دل او باشد، ولى بهتر است علاوه بر قصد باطنى، بر زبان نيز جارى سازد.
مسأله 96ـ مستحبّ است ولىِّ طفلِ غير مميّز، يا هر كسى كه عهده دار كارهاى كودك است او را محرم كند، و لباس احرام بر وى بپوشاند، و از طرف او نيّت كند; يعنى به هنگام عمره مفرده بگويد: «اين طفل را محرم مى كنم به عمره مفرده قربة الى الله» و در صورت امكان او را وادار كند كه لبّيك بگويد، و اگر توانايى ندارد خودش از طرف او لَبّيك بگويد; امّا اگر ولىّ مى ترسد كه نتواند وظائف مربوط به كودك را بدرستى انجام دهد، بهتر است از محرم كردن وى صرفنظر كند.
مسأله 97ـ هرگاه در موقع نيّت احرام قصد شكستن بعضى از محرّمات را داشته باشد (مثل اين كه در همان موقع در حال سفر باشد، و بدون ضرورت زير سقف اتومبيل يا هواپيما قرار گيرد) براى احرام او خالى از اشكال نيست، و اگر در آغاز نيّت ترك همه را داشته، ولى پس از احرام نيّت او عوض شود، يا بعضى از آن اعمال را مرتكب گردد، ضررى به احرام او نمى زند; هر چند در
مواردى بايد كفّاره دهد.
مسأله 98ـ دانستن امورى كه بر محرم حرام است به طور مشروح لازم نيست; بلكه كافى است به طور اجمال نيّت ترك همه را داشته باشد.
سؤال 99ـ هرگاه كسى كه به ديگران «نيّت احرام» و «تلبيه» را تلقين مى كرده، فراموش كند كه خودش نيّت نمايد، وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر به قصد انجام عمره تلبيه نگفته، محرم نشده است، و بايد ـ در صورت امكان ـ به ميقات بازگردد و محرم شود، و اگر بازگشت به ميقات ممكن نيست، به خارج حرم مى رود و در آنجا مجدّداً احرام مى بندد.
سؤال 100ـ هرگاه شخصى رجاءاً به احرام عمره مفرده محرم شود، آيا بايد در تمام اعمال عمره كلمه رجاء را در نيّت بياورد، يا اين كار لازم نيست؟
جواب: همين اندازه كه نيّت رجاء در ذهن او نسبت به تمام اعمال عمره وجود دارد كافى است، و لازم نيست كلمه رجاء را تكرار كند.
سؤال 101ـ آيا قصد باطل كردن عمره، يا قسمتى از مناسك آن (بدون آن كه هنگامِ قصدِ ابطال عمل را ادامه دهد) موجب بطلان آن مى گردد؟
جواب: قصد ابطال موجب بطلان نمى گردد.
▲سوّم: گفتن لبّيك
مسأله 102ـ واجب است هنگام احرام «لبّيكهاى چهارگانه» را به عربى صحيح بگويد، و احتياط واجب آن است كه بصورت زير باشد:
«لَبَّيْكَ اللّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَريكَ لَكَ لَبَّيْكَ، اِنَّ الْحَمْدَ وَ النِّعْمَةَ لَكَ وَ الْمُلْكَ، لا شَريكَ لَكَ;
يعنى خداوندا! اجابت (و اطاعت) مى كنم دعوت تو را، و دگر بار هم اجابت مى كنم تو را، همتايى براى تو نيست، اجابت مى كنم تو را، ستايش تنها تو را سزاوار است، و نعمت و ملك از آن تو است، هيچ همتايى ندارى!».
مسأله 103ـ احتياط واجب آن است از افزودن لبّيك پنجم و عبارات ديگر خوددارى شود; مگر آنچه در مستحبّات خواهد آمد.
مسأله 104ـ واجب است لبّيكهاى چهارگانه فوق را، همانند
تكبيرة الاحرام نماز، به طور صحيح اداء كند.
مسأله 105ـ در صورتى كه زائر نتواند اين عبارات را با عربى صحيح ادا كند، بايد آن را ياد بگيرد، و اگر نتواند، يا وقت نباشد، كافى است ديگرى شمرده شمرده براى او بخواند و او تكرار نمايد، و چنانچه قادر بر تلفّظ صحيح نباشد، احتياط آن است آنچه را مى تواند بخواند، و ترجمه آن را نيز بگويد.
مسأله 106ـ شخص گنگ بجاى گفتن «لبّيك» با دست خود اشاره مى كند،و زبان خود را طبق معمول حركت مى دهد، و بهتر است علاوه بر اين، كسى به نيابت از او نيز لبّيك بگويد، ولى واجب نيست.
مسأله 107ـ كودكان نيز مى توانند براى عمره مُحرم شوند، و چنانچه خودشان تميز بدهند «لبّيك» را همراه با نيّت مى گويند، و اگر غير مميّز باشند كسى از طرف آنها نيّت مى كند و لبّيك مى گويد، و هرگاه كسى در ميقات بيهوش باشد، از طرف او نيز مى توان نيّت كرد و لبّيك گفت.
مسأله 108ـ در احرام فقط يك بار لبّيك گفتن (به صورتى كه گفته شد) واجب است، و بعد از آن، مستحبّ است آن را در حالات
مختلف به مقدار امكان تكرار كند; يعنى در موقع سوار شدن بر مركب و پياده شدن، و گذشتن از پستيها و بلنديها، و پس از خواب، و بعد از نمازها تكرار مى نمايد، و بهتر است مردان صداى خود را به لبّيك بلند كنند.
مسأله 109ـ در احرام عمره مفرده واجب است هنگام مشاهده كعبه اگر از مكّه براى احرام به خارج رفته است، و هنگام داخل شدن به منطقه حرم اگر از خارج مكّه به سوى آن مى آيد، لبّيك را قطع كند.
مسأله 110ـ هرگاه محرم «لبّيك» واجب را، چه عمداً و چه بر اثر عذر، نگفته باشد، محرّمات احرام بر او حرام نمى شود، و اگر چيزى از محرّمات احرام كه كفّاره دارد انجام دهد، كفّاره بر او واجب نمى شود. همچنين اگر «لبّيك» اوّل را با ريا باطل كند. مسأله 111ـ پيش از گفتن «لبّيك» اعمالى كه بر محرم حرام است، بر او حرام نمى شود; هر چند نيّت احرام كرده، و لباس احرام را نيز پوشيده باشد. بنابراين، اگر قبل از گفتن لبّيك چيزى از آنها را بجا آورد كفّاره اى ندارد، و در حقيقت «لبّيك» مانند «اللّه اكبر» اوّل نماز است، كه تا آن را نگويد وارد نماز نمى شود، و هرگاه شك كند كه
«لبّيك» گفته يا نه؟ باز هم چيزى بر او حرام نمى شود.
مسأله 112ـ هرگاه در ميقات باشد و شك كند لبّيك گفته، يا نه بايد لبّيك را بگويد، و اگر از ميقات گذشته، احتياط آن است اگر مى تواند بازگردد و لبّيك را بگويد، و اگر نمى تواند، در همانجا بگويد، و اگر لبّيك گفته، امّا نمى داند صحيح گفته يا نه؟ بنابر درست گفتن مى گذارد، و احرامش صحيح است.
مسأله 113ـ اگر لبّيك را فراموش كند، يا به خاطر ندانستن مسأله آن را نگويد، واجب است در صورت امكان به ميقات برگردد و احرام ببندد و لبّيك بگويد، و اگر نتواند برگردد، و هنوز داخل حرم نشده، همانجا لبّيك مى گويد، و اگر داخل حرم شده، واجب است به خارج حرم بازگردد، و در آنجا احرام ببندد و لبّيك بگويد، و چنانچه نمى تواند بازگردد، همانجا محرم مى شود و لبّيك مى گويد، و اگر بعد از اتمام عمره يادش بيايد، عمل او صحيح است.
مسأله 114ـ جايز نيست لبّيك واجب را از ميقات تأخير بيندازد، و اگر عمداً تأخير بيندازد، بايد به وظيفه كسى كه بدون احرام از ميقات عبور كرده عمل كند; يعنى اگر مى تواند بازگردد.
سؤال 115ـ بعضى از زائران ايرانى، كلماتى مانند «لبّيك»،
«غير»، «يوم» و مانند آن را به گونه اى ادا مى كنند كه گاه احساس مى شود متمايل به كسره است. در مقابل بعضى از اهل دقّت، يا وسواسيها، اظهار مى دارند كه فتحه بايد كاملا ظاهر شود، و به هنگام تلفّظ چنان اشباع مى كنند كه شبيه به «الف» مى شود (و لبّياك مى گويند) در حالى كه اساتيد قرائت زبان عربى و حتّى خود عربها نيز به دقّتى كه گروه دوّم لازم مى دانند، ادا نمى كنند. لطفاً بفرمائيد طرز صحيح قرائت اين كلمات چگونه است؟
2ـ پوشيدن چيزى كه پشت پا را مى پوشاند (براى مردان).
3ـ پوشانيدن سر (براى مردان).
4ـ پوشانيدن صورت (براى زنان).
5ـ زينت كردن براى همه.
6ـ سرمه كشيدن.
7ـ نگاه كردن در آينه.
8ـ استعمال بوى خوش.
9ـ ماليدن كرم و روغن به بدن.
10ـ ناخن گرفتن.
11ـ زير سايه رفتن در حال سفر (براى مردان).
12ـ زائل كردن مو از بدن.
13ـ عقد ازدواج.
14ـ نگاه به همسر از روى شهوت.
15ـ لمس كردن.
16ـ بوسيدن.
17ـ نزديكى كردن.
18ـ استمناء كردن.
19ـ كشتن حشرات.
20ـ بيرون آوردن خون از بدن.
21ـ كشيدن دندان.
22ـ مجادله كردن.
23ـ دروغ گفتن.
24ـ صيد حيوانات صحرايى.
25ـ حمل اسلحه.
مسأله 124ـ پس از آن كه كودك محرم شد، يا او را محرم نمودند، ولىّ يا سرپرست او بايد او را از محرّمات احرام باز دارد، و اگر مميّز نيست، او را از محرّمات احرام حفظ كند.
مسأله 125ـ اگر كودكِ محرم مرتكب يكى از محرّمات احرام شد، كفارّه آن در صيد بر عهده ولىّ او است، نه آن كه از اموال طفل بپردازد، و احتياط مستحب آن است كه در غير صيد نيز ولىّ از طرف او كفّاره بدهد.
▲1ـ پوشيدن لباس دوخته
مسأله 126ـ پوشيدن لباسهايى مانند پيراهن، قبا، كت و شلوار، زير پيراهن، شورت، بر مردان در حال احرام حرام است; بلكه احتياط واجب آن است كه از هر لباس دوخته اجتناب كنند. همچنين از لباسهاى بافتنى، و لباسهايى كه قطعات آن را به هم مى چسبانند، يا مانند نمد درست مى كنند، و به صورت پيراهن و پالتو و شلوار و مانند آن است، هر چند دوختنى نباشد و نخ و سوزن در آن به كار نرود، احتياط واجب اين است كه از همه اين ها پرهيز شود.
مسأله 127ـ در لباس دوخته تفاوتى ميان لباس كوچك و بزرگ نيست، ولى انداختن پتوهايى كه اطراف آن دوخته شده بر شانه براى دفع سرما و مانند آن، يا كشيدن لحاف دوخته شده به روى بدن (به شرط اين كه سر خود را با آن نپوشاند) اشكال ندارد، بلكه اگر لبه هاى احرامى نيز دوخته باشد ضررى ندارد; هر چند احتياط مستحب در ترك آن است.
مسأله 128ـ بستن «هميان»(1) بر كمر مانعى ندارد، هر چند دوخته شده باشد. همچنين بستن كمربند روى احرامى نيز مانعى ندارد; خواه دوخته باشد، يا غير دوخته. بستن شال دوخته شده روى احرامى نيز بى مانع است، امّا احتياط مستحب در تمام اينها ندوخته بودن است.
مسأله 129ـ استفاده از فتق بند، هر چند دوخته باشد، مانعى ندارد. همچنين كيفهاى دوخته اى كه احياناً به گردن يا شانه مى اندازند، و قمقمه آب كه در محفظه دوخته اى قرار دارد، ضررى ندارد.
مسأله 130ـ همان گونه كه در باب احرام گفتيم احتياط واجب آن است كه لنگ احرامى را به گردن گره نزند; امّا گره زدن آن به دور كمر، مخصوصاً در آنجا كه احتياج به آن باشد، و همچنين گره زدن رداء، يا استفاده از سنجاق براى نگهداشتن آن، يا لنگ مانعى ندارد، ولى بهتر ترك آن است، و آنچه در ميان بعضى از حجّاج معمول است، كه سنگى در كنار حوله گذاشته، و با يك قطعه كش يا نخ آن را به طرف ديگر مى بندند نيز جايز است، و بهترين راه براى حفظ لنگ، استفاده از كمربند است.
مسأله 131ـ پوشيدن انواع لباس دوخته براى زنان بى مانع است; مگر دستكش كه جايز نيست، هر چند دوخته نباشد.
مسأله 132ـ كسى كه عمداً لباس دوخته بپوشد، كفّاره آن يك گوسفند است; امّا اگر از روى فراموشى يا جهل باشد چيزى بر او نيست.
مسأله 133ـ پوشيدن لباس دوخته در حال اضطرار حرام نيست، ولى كفّاره دارد.
مسأله 134ـ اگر محرم چند لباس دوخته بپوشد، بايد براى هر كدام يك كفّاره بدهد، و احتياط واجب آن است كه اگر آنها را توى
هم كند و يك دفعه بپوشد، براى هر يك كفّاره جداگانه بپردازد.
مسأله 135ـ اگر از روى اضطرار لباسهاى متعدّد بپوشد كفّاره ساقط نمى شود; مگر اين كه كفّاره متعدّد موجب عسر و حرج شود.
مسأله 136ـ اگر لباسى، مثلا پيراهن، بپوشد و كفّاره آن را بپردازد، و دوباره پيراهن ديگرى بپوشد، يا همان را كه پوشيده از تن بيرون آورد و مجدّداً بپوشد، بايد دوباره كفّاره بپردازد.
سؤال 137ـ آيا مردان محرم، براى محافظت از سرما، مى توانند از پتوهائى كه حاشيه آن دوخته شده استفاده كنند؟
جواب: اشكالى ندارد،وحكم لباس دوخته برآن جارى نمى شود.
سؤال 138ـ آيا منظور از لباس دوخته ـ كه در حال احرام بر مردان حرام است ـ دوختنيهايى است كه قطعات جدا از هم را به هم متّصل مى كنند، يا حتّى اگر بر روى حوله احرام هم دوخت بزنند اشكال دارد؟
جواب: اين گونه دوختن ها اشكالى ندارد.
سؤال 139ـ آيا استفاده از دست و پاى مصنوعى، كه با چرمهاى دوخته شده به بدن مى بندند، براى جانبازان و معلولينِ مُحرم جايز است؟
جواب: اشكالى ندارد، و كفّاره هم ندارد.
سؤال 140ـ آيا پوشيدن لباسهايى كه قسمتهايى از آن، به عنوان تزيين، تور دوزى يا گلدوزى شده، براى زنان محرم جايز است؟ و آيا مقنعه جز لباس است؟
جواب: از لباسهاى زينتى در حال احرام بايد پرهيز كرد، و مقنعه نيز جزء لباس است.
1 . هميان چيزى است كه، بر كمر مى بندند و پول نقد و مانند آن را در آن مى گذارند.
▲2ـ پوشيدن چيزى كه تمام پشت پارابپوشاند(براى مردان)
مسأله 141ـ پوشيدن كفشهايى كه تمام پشت پا را مى پوشاند، مانند چكمه، گيوه، كفشهاى معمولى و امثال آن، و همچنين جوراب در حال احرام جايز نيست; خواه ساق پا را بپوشاند، يا نه; امّا اگر قسمتى از پشت پا را بپوشاند، مانند بند نعلين، و كفشهايى كه قسمتى از پشت پا در آن پوشيده نمى شود، مانعى ندارد. البتّه اين حكم مخصوص مردان است، و پوشيدن كفش و جوراب براى زنان در حال احرام اشكال ندارد.
مسأله 142ـ هرگاه حوله احرامى بلند باشد و پشت پا را بپوشاند، يا مثلا براى رفع درد پا، پارچه اى را داغ كنند و روى پشت
پا بگذارند، اشكالى ندارد.
مسأله 143ـ هرگاه مرد عمداً، يا در حال اضطرار، كفش و جوراب بپوشد كفّاره ندارد، و احتياط مستحب آن است كه اگر مجبور به پوشيدن كفش و جوراب شود، قسمت روى پا را شكاف دهد.
سؤال 144ـ آيا احرام در كفش دوخته شده، كه تمام پشت پا را نگيرد، جايز است؟
جواب: آرى جايز است; ولى بهتر است مردان در حال احرام چنين كفشى نپوشند.
▲3ـ پوشانيدن سر (براى مردان)
مسأله 145ـ پوشانيدن تمام سر براى مردان در حال احرام حرام است، و احتياط واجب آن است كه قسمتى از سر را نيز نپوشانند، ولى پوشانيدن سر با دست، يا موقع خشك كردن با حوله، يا به هنگام خواب به وسيله بالش جايز است. همچنين انداختن بند مشك و ساك و مانند آن، بر سر جايز است، و پوشانيدن صورت نيز براى مردان مانعى ندارد.
مسأله 146ـ احتياط واجب آن است كه سر را به چيزهايى مثل گِل، حنا، دارو، و مانند آن نيز نپوشاند.
مسأله 147ـ احتياط واجب آن است كه چيزى بر سر نگذارد; مثلا بارى را كه مى خواهد حمل كند بر روى سر قرار ندهد.
مسأله 148ـ احتياط واجب آن است كه گوشها را نيز نپوشانند.
مسأله 149ـ جايزنيست محرم سر خود را در آب فرو برد; خواه بقيّه بدن زير آب باشد يا نه; امّا ريختن آب بر سر خواه براى غسل باشد يا غير آن مانعى ندارد، همچنين زير دوش رفتن; ولى سر خود را در وان حمّام زير آب نكند.
مسأله 150ـ دستمالى كه براى سردرد به سر مى بندند اشكال ندارد، و خشك كردن سر با دستمال و حوله نيز جايز است; مشروط بر اين كه سر را با آن نپوشاند.
مسأله 151ـ اگر پارچه اى را روى كمانى بيندازند، به گونه اى كه بالاى سر قرار گيرد، و سر را براى حفظ از پشه زير آن كنند اشكالى ندارد. همچنين استفاده از پشه بند اشكال ندارد.
مسأله 152ـ مرد محرم نبايد به هنگام خوابيدن سر خود را بپوشاند، و اگر بدون توجّه، يا از روى فراموشى چنين كند، بايد فوراً
سر خود را برهنه نمايد.
مسأله 153ـ كفارّه پوشانيدن سر به طور عمد براى مردان يك گوسفند است (بنابر احتياط واجب;) ولى در صورت جهل و فراموشى و غفلت كفّاره ندارد.
مسأله 154ـ احتياط واجب آن است كه اگر سر را به طور مكرّر بپوشاند، كفّاره را نيز تكرار كند; يعنى براى هر دفعه يك گوسفند بدهد، مگر اين كه موجب عُسر و حرج شود.
سؤال 155ـ اگر محرم سر درد بگيرد و بدين جهت دستمالى بر سر ببندد، كه تمام سر را بپوشاند، چه حكمى دارد؟
جواب:اين كار در حال ضرورت جايز است; ولى بنابر احتياط واجب كفّاره دارد.
سؤال 156ـ مُحرمى سرش را شسته و موهايش خيس است. اگر صبر كند تا موها به طور طبيعى خشك شود و سپس وضو بگيرد، نمازش به تأخير مى افتد. وظيفه اش چيست؟
جواب: مانعى ندارد سرش را با حوله خشك كند، و سپس وضو بگيرد، ولى حوله را آهسته بكشد، تا مويى جدا نشود، همچنين دقت نمايد تا همه سر را نپوشاند.
سؤال 157ـ اگر مرد محرم سرش را با چيز دوخته ـ مانند كلاه دوخته شده ـ بپوشاند، آيا بايد دو كفّاره بدهد، يا يك كفّاره كافى است؟
جواب: در مثل پارچه دوخته شده ـ كه به صورت كلاه نيست ـ يك كفّاره دارد; ولى كلاه دوخته و مانند آن، بنابر احتياط واجب دو كفّاره دارد.
▲4ـ پوشانيدن صورت (براى زنان)
مسأله 158ـ پوشانيدن صورت براى زنان در حال احرام جايز نيست، خواه به وسيله نقاب باشد، يا پوشيه، يا بادبزن، يا مانند آن. حتّى احتياط واجب آن است كه به وسيله سدر و مانند آن هم صورت خود را نپوشانند.
مسأله 159ـ پوشانيدن قسمتى از صورت، به طورى كه به آن نقاب و برقع نگويند حرام نيست. همچنين پوشانيدن در حال خواب به وسيله لحاف و گذراندن صورت بر بالش، يا پوشانيدن به وسيله دست، مانعى ندارد.
مسأله 160ـ بر زنان واجب است كه به هنگام نماز سر خويش
را بپوشانند، و بدين منظور براى اين كه يقين حاصل كنند مى توانند مقدارى از صورت را نيز با مقنعه و مانند آن بپوشانند.
مسأله 161ـ جايز است زن چادر خود را پايين بكشد، به طورى كه نصف يا تمام صورت را فراگيرد، و احتياط آن است كه به صورت نچسبد، و در صورتى كه نامحرمى نباشد صورت را باز نگه دارد (باز بودن گردى صورت در غير حال احرام نيز جايز است).
مسأله 162ـ كفّاره پوشانيدن صورت براى زنان، بنابر احتياط مستحب يك گوسفند است، و مى توان اين احتياط را ترك كرد.
سؤال 163ـ هرگاه زن محرم از مقنعه اى استفاده كند كه روى چانه را تا لبها بپوشاند، چه حكمى دارد؟
جواب: اشكال ندارد; هر چند بهتر آن است كه مقنعه روى خطّ چانه باشد.
سؤال 164ـ آيا زن مُحرِم مى تواند صورت خود را با حوله خشك كند.
جواب: خشك كردن صورت براى زنان با حوله مانعى ندارد. به شرط اينكه تمام صورت را نپوشاند.
سؤال 165ـ صورت خانمهاى محرم در حال پوشيدن يا درآوردن مقنعه خواه و ناخواه پوشيده مى شود، چه حكمى دارد؟
جواب: اين مقدار مانعى ندارد.
▲5ـ زينت كردن
مسأله 166ـ جايز نيست مردان انگشتر زينتى بپوشند; ولى انگشترهايى كه براى ثواب در دست مى كنند، اگر جنبه تزيينى نداشته باشد، بى اشكال است. بنابراين اگر انگشتر زينتى باشد، بايد از پوشيدن آن خوددارى كند، خواه به قصد زينت باشد، يا نباشد.
مسأله 167ـ اگر انگشترى به دست كند، نه براى زينت و نه براى استحباب، مثل آن كه براى خاصيّتى به دست كند، و عرفاً جنبه زينتى نداشته باشد، اشكال ندارد.
مسأله 168ـ پوشيدن زينت آلات مطلقاً براى زنان در حال احرام جايز نيست; امّا زينت آلاتى كه قبلا به طور معمول آن را مى پوشيده، اگر در حال احرام پنهان باشد مانعى ندارد، و آنها را نبايد به مردان نشان بدهد; حتّى به شوهر خود.
مسأله 169ـ بستن «حنا» براى مردان و زنان، اگر جنبه زينت داشته باشد، در حال احرام جايز نيست.
مسأله 170ـ احتياط واجب آن است كه محرم، خواه زن باشد يا مرد، از پوشيدن هرگونه زينت آلات ديگر نيز اجتناب كند; حتّى احرامى زينتى، يا نعلين زينتى نپوشد، و از هرگونه آرايش سر و صورت و ساير اعضاى بدن پرهيز نمايد.
مسأله 171ـ رنگ كردن موها، در صورتى كه به آن تزيين گفته شود، براى محرم اشكال دارد; هر چند قصد زينت نكرده باشد، و در صورتى كه جنبه تزيين نداشته باشد (مثل اين كه براى درمان حنا ببندد) مانعى ندارد. همچنين رنگ كردن موها و بستن حنا قبل از احرام، به طورى كه اثرش تا موقع احرام باقى بماند، اشكالى ندارد; مگر اين كه از اوّل قصدش تزيين براى حالت احرام باشد، كه معمولا كسى اين كار را نمى كند.
مسأله 172ـ پوشيدن زيور آلات براى زنان در حال احرام حرام است، ولى كفّاره ندارد.
سؤال 173ـ در مورد زينت كردن زن در حال احرام فرموده ايد: «اگر به قصد بقاء زينت قبل از احرام زينت كند، و اثرش پس از احرام نيز باقى باشد، اشكال دارد» آيا حكم مزبور تكليفى است، يا وضعى؟
جواب: حكم مذكور تكليفى است، و احرام او باطل نمى شود، و كفّاره اى ندارد.
▲6ـ سرمه كشيدن
مسأله 174ـ سرمه كشيدن براى زنان و مردان با موادّ سياه، يا غير آن، اگر جنبه زينت داشته باشد در حال احرام حرام است، و اگر جنبه زينت ندارد، مثلا براى درمان چشم استفاده شود و شكل زينت به خود نگيرد، اشكالى ندارد.
مسأله 175ـ سرمه كشيدن در حال احرام موجب كفّاره نمى شود; مگر اين كه بوى خوش در آن باشد، كه در اين صورت اگر عمداً سرمه بكشد احتياط آن است كه يك گوسفند كفّاره بدهد.
مسأله 176ـ در صورتى كه محرم به خاطر درمان و مانند آن احتياج به سرمه كشيدن داشته باشد مانعى ندارد.
▲7ـ نگاه كردن در آينه
مسأله 177ـ نگاه كردن در آينه براى تزيين خود و اصلاح سر و
وضع خويش در حال احرام حرام است; خواه مرد باشد، يا زن; امّا براى هدفهاى ديگر، مثل نگاه كردن رانندگان در آينه براى ديدن اطراف اتومبيل، يا نگاه كردن پزشك براى ديدن دهان و دندان بيمار، يا نگاه به آينه بى آن كه عكس خويش را در آن ببيند، يا نگاه كردن به آينه براى ديدن محلّ زخم صورت و مانند آن، مانعى ندارد.
مسأله 178ـ نگاه كردن در آب صاف و اشياء صيقلى براى اصلاح سر و وضع خويش، حكم نگاه در آينه را دارد، و در حال احرام جايز نيست.
مسأله 179ـ احتياط مستحب آن است كه به آينه نگاه نكند; هر چند براى زينت كردن نباشد.
مسأله 180ـ اگر بدون اختيار چشمش به آينه بيفتد اشكالى ندارد; و بهتر اين است كه در ايّام حج، در اطاقهايى كه افراد محرم سكونت دارند، و نيز در آسانسورها، روى آينه چيزى بكشند كه نگاه غير اختيارى افراد محرم نيز به آن نيفتد.
مسأله 181ـ نگاه كردن به آينه موجب كفّاره نمى شود، ولى مستحبّ است بعد از نگاه كردن لبّيك بگويد.
مسأله 182ـ نگاه كردن در شيشه اطاق، يا شيشه عينك كه پشت آن پيدا است، در حال احرام بى مانع است، ولى اگر عينك زينتى باشد استفاده از آن براى محرم، خواه مرد باشد يا زن، جايز نيست.
سؤال 183ـ آيا عكس گرفتن در حال احرام، يا فيلمبردارى در اين حال، اشكال دارد؟ چون عكس گيرنده به شيشه دوربين، كه حالت شفّاف و آينه مانندى دارد، نگاه مى كند.
جواب: عكس بردارى و فيلم بردارى در حال احرام اشكالى ندارد.
▲8ـ استعمال بوى خوش
مسأله 184ـ استعمال بوى خوش، مانند انواع عطرها، مُشك، زعفران، گلاب و غير آن، خواه از طريق بوييدن باشد، يا ماليدن بر بدن و لباس، يا پراكندن در فضاى اطاق به وسيله اسپرى، يا خوردن غذاهاى معطّر، بر مرد و زن مُحرم حرام است.
مسأله 185ـ خوردن ميوه هاى خوشبو مانند سيب و پرتغال و مانند آن مانعى ندارد; ولى بهتر است از بوييدن آنها خوددارى شود.
مسأله 186ـ احتياط واجب آن است كه از تمام انواع گلها و سبزيهايى كه بوى خوش مى دهد اجتناب شود.
مسأله 187ـ خريد و فروش عطريّات در حال احرام اشكالى ندارد، ولى نبايد حتّى به عنوان امتحان آنها را ببويد، يا استعمال كند.
مسأله 188ـ احتياط آن است كه محرم از «دارچين»، «زنجبيل»، «هِل» و هر آنچه بوى خوش دارد، اجتناب كند.
مسأله 189ـ محرم نمى تواند با صابونهاى عطرى، يا شامپوهاى معطّر، خود را بشويد، و لازم است از گذاشتن اين گونه اشياء در كنار لباس احرامى خود، كه سبب بو گرفتن آنها مى شود، خوددارى كند.
مسأله 190ـ هرگاه محرم در جايى قرار گيرد كه بوى خوش در آنجا باشد، بايد چيزى در برابر بينى خود بگيرد كه بوى خوش را استشمام نكند; مگر اين كه موجب عسر و حرج شود، ولى اگر از محلّى بگذرد كه بوى بد در آنجاست، نبايد بينى خود را بگيرد، امّا مى تواند به سرعت از آنجا بگذرد.
مسأله 191ـ اگر ناچار شود لباسى كه بوى خوش مى دهد بپوشد، يا غذايى كه بوى خوش دارد بخورد، بايد چيزى در برابر بينى خود قرار دهد كه بوى خوش را استشمام نكند; مگر اين كه موجب عسر و حرج شود.
مسأله 192ـ مشهور آن است كه استعمال خلوق كعبه (چيزى كه كعبه را با آن خوشبو مى كنند) حرام نيست; ولى چون معلوم نيست خلوق كعبه چيست احتياط آن است كه از بوى خوشى كه فعلا به كعبه مى مالند نيز اجتناب شود.
مسأله 193ـ اگر عمداً بوى خوش استعمال كند، كفّاره آن بنابر احتياط واجب يك گوسفند است.
مسأله 194ـ اگر در زمان واحد به طور مكرّر بوى خوش استعمال كند، بعيد نيست يك گوسفند كفايت كند; ولى احتياط در تعدّد است، و چنانچه در زمانهاى مختلف از بوى خوش استفاده نمايد، تكرار كفّاره را ترك نكند، و اگر پس از استفاده از بوى خوش كفّاره دهد، و دوباره بوى خوش استعمال كند، واجب است مجدّداً كفّاره دهد.
سؤال 195ـ آيا براى محرم جايز است از صابون، يا شامپوهايى
كه بويى دارد ـ هر چند بوى خيلى خوشى نيست ـ استفاده كند؟
جواب: اگر صدق بوى خوش مى كند بايد از آن اجتناب نمايد; در غير اين صورت مانعى ندارد، و اگر مشكوك هم باشد، اشكالى ندارد.
▲9ـ ماليدن انواع روغنها و كرمها به بدن
مسأله 196ـ ماليدن هر نوع روغن و كرم به بدن، خواه معطّر باشد يا نه، براى محرم جايز نيست; حتّى ماليدن روغنهاى خوشبو قبل از احرام در صورتى كه عطر آن در حال احرام باقى بماند ممنوع است; امّا روغن و كرم غير معطّر قبل از احرام مانعى ندارد.
مسأله 197ـ ماليدن انواع پمادهاى طبّى بر بدن براى معالجه و درمان مانعى ندارد.
مسأله 198ـ خوردن غذاهاى چرب، هر چند اطراف دست و دهان را چرب كند، براى محرم جايز است.
مسأله 199ـ خوردن روغن اگر بوى خوش ـ همانند بوى زعفران ـ نداشته باشد، مانعى ندارد.
مسأله 200ـ اگر در روغن بوى خوش باشد كفّاره آن يك گوسفند است; هر چند از روى اضطرار باشد، و اگر بوى خوش نداشته باشد، در صورت ماليدن به بدن، كفّاره آن نيز بنابر احتياط يك گوسفند است.
▲10ـ ناخن گرفتن
مسأله 201ـ گرفتن ناخن دست يا پا، حتّى گرفتن يك ناخن يا بعضى از آن، بر محرم حرام است; ولى اگر ناخن آسيب ديده، و ماندن آن ضرر دارد، يا مايه ناراحتى شديد است، مى تواند آن را قطع كند.
مسأله 202ـ تفاوتى در گرفتن ناخنها با قيچى و ناخن گير و حتّى با دندان نيست.
مسأله 203ـ در آنچه كه گفته شد تفاوتى ميان انگشت اضافى و غير آن نيست (بنابر احتياط واجب).
مسأله 204ـ هرگاه گرفتن ناخن از روى فراموشى يا ندانستن مسأله باشد، چيزى بر او نيست، و اگر از روى عمد باشد، كفّاره گرفتن هر ناخن يك مدّ طعام است; (حدود 750 گرم) و هرگاه تمام ناخن دستها را بگيرد، كفّاره آن يك گوسفند است. همچنين اگر تمام ناخنهاى دست و پا را در يك مجلس بگيرد، كفّاره آن يك گوسفند است; امّا اگر ناخن دستها را در يك مجلس، و ناخن پاها را در مجلس ديگر بگيرد، كفّاره آن دو گوسفند است.
مسأله 205ـ هرگاه تمام ناخن دستها را بگيرد، ولى تمام ناخن پاها را نگيرد، يك گوسفند براى ناخن دستها كفّاره مى دهد، و براى هر يك از ناخنهاى پا، يك مدّ طعام به نيازمند مى پردازد. همچنين اگر تمام ناخن پاها را بگيرد، ولى تمام ناخن دستها را نگيرد.
مسأله 206ـ اگر پنج ناخن دست و پنج ناخن پا را بگيرد، بايد براى يك از ناخنها يك مدّ طعام كفّاره بدهد. همچنين اگر كمتر از ده ناخن از دستها يا پاها را بگيرد.
مسأله 207ـ اگر بيش از ده ناخن داشته باشد، و تمام ناخنها را بگيرد،بايد يك گوسفند كفّاره بدهد، و احتياط مستحب آن است كه براى هر يك از ناخنهاى اضافه بر ده ناخن اصلى، كفّاره مدّ طعام بدهد.
مسأله 208ـ هرگاه شخصى بيش از ده ناخن دارد، و ده ناخن اصلى را در حال احرام بگيرد، احتياط واجب آن است كه يك گوسفند كفّاره بدهد، ولى اگر بعضى از ناخنهاى اصلى و بعضى از
ناخنهاى اضافه را بگيرد، براى هر يك از ناخنهاى اصلى يك مدّ طعام، و براى هر يك از ناخنهاى اضافى نيز، بنابر احتياط مستحب، يك مدّ طعام مى پردازد.
مسأله 209ـ اگر ناچار به گرفتن ناخن شود، احتياط واجب آن است كه كفّاره آن را ـ به همان شرحى كه گذشت ـ بپردازد.
سؤال 210ـ گرفتن ناخنِ شخصِ غيرِ محرم توسّط محرم چه حكمى دارد؟
جواب: اشكال ندارد.
▲11ـ زير سايه رفتن در حال احرام (براى مردان)
مسأله 211ـ مرد محرم هنگام سفر نبايد زير سايه برود، يا سايبانى مانند چتر بر سر بگيرد. بنابراين، سوار شدن بر هواپيما، يا اتومبيل سر پوشيده، و مانند آن، هنگام روز براى مردان محرم جايز نيست; ولى براى زنان و بچّه ها جايز است، و كفّاره اى هم ندارد.
مسأله 212ـ در منازل وسط راه، يا در مكّه، عرفات، مشعر و منى، رفتن زير خيمه و سقف منزل مانعى ندارد; هر چند در حال راه رفتن باشد. همچنين گذشتن از بازارهاى سر پوشيده، و تونلهايى كه براى عابران درست كرده اند، بى مانع است.
مسأله 213ـ گذشتن از زير پلهاى وسط راه مانعى ندارد. همچنين بودن در سايه اى كه از ديواره هاى اتومبيل سرباز به وجود مى آيد، جايز است.
مسأله 214ـ در اين حكم فرقى بين افراد پياده و سواره نيست.
مسأله 215ـ در مواقعى كه سايبان اثرى براى حفظ از آفتاب و باران ندارد، رفتن مردان محرم زير سايبان در حال سفر مانعى ندارد. بنابراين، مردان محرم مى توانند در شبها، يا بين الطُّلوعين، يا روزهاى كاملا ابرى، از ماشين سقف دار يا هواپيما استفاده كنند; ولى در شبهاى بارانى استفاده از سايبان كفّاره دارد.
مسأله 216ـ كسانى كه نذر كرده اند از كشور خود احرام ببندند، و ناچارند با هواپيما به مكّه مُشرّف شوند، نذر آنها صحيح است، و بايد در كشورشان محرم شوند، ولى براى زير سقف بودن در حال سفر، بايد كفّاره بدهند.
مسأله 217ـ براى بيماران، و كسانى كه از حرارت آفتاب شديداً ناراحت مى شوند، يا تابش آفتاب به آنها زيان مى رساند، جايز است از ماشين سقف دار و مانند آن استفاده كنند; امّا بايد كفّاره بدهند.
مسأله 218ـ هرگاه محرم از روى سهو و فراموشى، يا جهل، به هنگام سفر زير سايه برود، كفّاره ندارد; امّا اگر عمداً، يا به خاطر ضرورتى باشد، كفّاره دارد، و كفّاره آن يك گوسفند براى هر احرام است; يعنى براى مجموع احرام عمره يك گوسفند، و براى مجموع احرام حج نيز يك گوسفند واجب است.
سؤال 219ـ طبق فتواى حضرتعالى،محرم از منزل خود در مكّه تا مسجدالحرام مى تواند از ماشين سقف دار استفاده كند. آيا كسانى كه در مسجدالحرام براى حج احرام مى بندند نيز مى توانند در مكّه زير سقف بروند؟
جواب: در شهر مانعى ندارد; هر چند در حال حركت به سوى عرفات باشد، ولى هنگامى كه به خارج شهر رسيد سايبان جايز نيست; مگر اين كه شب باشد.
سؤال 220ـ استظلال براى شخصى كه از تنعيم محرم مى شود چه حكمى دارد؟
جواب: با توجّه به اين كه تنعيم در حال حاضر جزء شهر مكّه شده و مكّه منزل است، استظلال در فرض سؤال اشكالى ندارد.
سؤال 221ـ افرادى كه از مسجد شجره محرم شده، و شبانه با ماشين سقف دار به سمت مكّه حركت كرده اند، نزديك طلوع آفتاب در ماشين به خواب رفته، و پس از طلوع آفتاب بيدار شده، و بلافاصله ماشين را متوقّف كرده اند. آيا براى مدّتى كه در حال حركت روزانه در زير سقف بوده اند كفّاره اى به آنها تعلق مى گيرد؟ اكنون كه ماشين توقّف كرده و مى خواهند با حركت در زير سقف از ماشين پياده شوند، چه حكمى دارد؟
جواب: در اين صورت كفّاره اى لازم نيست.
سؤال 222ـ پياده و سوار شدن از ماشينى كه ايستاده، در صورتى كه مستلزم گذشتن از زير سقف جلو ماشين باشد، چه حكمى دارد؟
جواب: مانعى ندارد.
سؤال 223ـ آيا استظلال مربوط به سايه حاصل از تابش عمودى خورشيد است، يا شامل سايه حاصل از تابش مايل خورشيد هم مى شود؟
جواب: سايه ديوارهاى ماشين بدون سقف و مانند آن مانعى ندارد.
سؤال 224ـ آيا استظلال مربوط به سايه اى است كه بر سر محرم مى افتد، يا اگر سايه فقط بر شانه بيفتد نيز حكم استظلال دارد؟
جواب: در فرض سؤال، كه سايه بر سر نيست، مانعى ندارد.
سؤال 225ـ در شهر مكّه تونلهائى وجود دارد كه طول آن بيش از هزار متر است. آيا محرم مى تواند با اتومبيل مسقّف از آن عبور كند؟
جواب: مانعى ندارد; زيرا داخل شهر است.
سؤال 226ـ آيا محرم به محض رسيدن به شهر مكّه مى تواند از سايه استفاده كند، يا اين كار بعد از رسيدن به محلّ اقامت و منزل جايز است؟
جواب: با رسيدن به مكّه استظلال مانعى ندارد.
سؤال 227ـ با ماشين بدون سقف در حال احرام به سمت مكّه حركت كرديم، براى نوشيدن آب مجبور شدم به قسمت جلو اتوبوس كه مسقّف است بروم. آيا مرتكب خلافى شده و بايد كفّاره
بپردازم؟
جواب: اين كار جايز نيست، و اگر عمداً باشد كفّاره دارد، و كفّاره آن يك گوسفند براى تمام مدّت احرام است; ولى اگر در شب غير بارانى باشد اشكال ندارد.
سؤال 228ـ يكى از خدمه كاروان ها مجبور است به عنوان راهنما به همراه زنان با ماشين سقف دار روزانه به سوى مكّه حركت كند، چه حكمى دارد؟
جواب: رفتن زير سايه در موقع ضرورت جايز است، ولى كفّاره دارد، و كفّاره آن براى هر احرام يك گوسفند است.
سؤال 229ـ برخى از حجّاج، كه براى عمره مفرده محرم مى شوند، مجبورند روزانه و با ماشين مسقّف حركت كنند، و در بين راه براى نماز و غذا چند مرتبه پياده و سوار مى شوند. چند كفّاره بر آنان واجب است؟
جواب: براى تمام مدّت احرام عمره، يا تمام مدّت احرام حج، يك كفّاره كافى است.
▲12ـ زايل كردن مو از بدن
مسأله 230ـ مُحرم نبايد مو از بدن خود جدا كند; خواه با تراشيدن باشد، يا قيچى كردن، يا كندن به هر وسيله ديگر (مثلا به وسيله دارو)، خواه شخصاً اين كار را انجام دهد، يا ديگرى را وادارد تا او را اصلاح نمايد; حتّى جدا كردن يك مو از بدن جايز نيست، و فرقى ميان اعضاى بدن نمى باشد.
مسأله 231ـ در حرمت جدا كردن مو از بدن، تفاوتى بين كم و زياد بودن موى ازاله شده نيست، بلكه همان گونه كه گفته شد ازاله يك مو نيز حرام است; هر چند از نظر كفّاره تفاوت دارد.
مسأله 232ـ اگر بداند شانه زدن موى سر و صورت، سبب جدايى موها مى شود جايز نيست; بلكه احتياط مستحب آن است كه از شانه كردن موها در حال احرام مطلقاً خوددارى كند، و هنگام خاراندن بدن نيز بايد مواظب باشد مويى جدا نشود.
مسأله 233ـ هرگاه داشتن مو سبب بيمارى، يا ناراحتى شديد گردد، جايز است آن را زايل كند; ولى كفّاره دارد.
مسأله 234ـ اگر به هنگام انجام وضو يا غسل، مويى بدون قصد كنده شود اشكالى ندارد.
مسأله 235ـ هرگاه عمداً سر خود را بتراشد، يا موهاى زير هر دو بغل يا يكى را زايل كند، كفّاره آن يك گوسفند است; ولى اگر از روى ضرورت سر خود را بتراشد مخيّر است ميان يك گوسفند، يا سه روز روزه،يا اطعام شش فقير، كه به هر كدام دو مدّ طعام (تقريباً يك كيلو و نيم) بدهد، و احتياط واجب آن است كه در زايل كردن موى زيربغل نيز همين كفّاره را بدهد; امّا اگر مقدارى از موى سر، يا صورت، يا زير بغل، يا زير گلو ،و مانند آن را زايل كند، كافى است يك فقير را اطعام نمايد.
مسأله 236ـ اگر موى سر را به غير تراشيدن إزاله كند، احتياط واجب آن است كه كفّاره تراشيدن را بدهد.
مسأله 237ـ اگر از روى ندانستن مسأله، يا فراموشى، يا غفلت، موى بدن را زايل كند كفّاره ندارد، و هرگاه در موقع وضو و غسل دست بر بدن بكشد، و موهايى كنده شود، همان طور كه گفته شد، كفّاره اى ندارد; امّا اگر بدون هدف دست بر سر و صورت يا بدن خود بكشد، و موهايى از او جدا شود، احتياط واجب آن است كه مقدارى غذا به فقير بدهد.
مسأله 238ـ محرم نمى تواند مو از بدن ديگرى زايل كند. خواه
طرف مقابل مُحرِم باشد، يا غير مُحرِم، خواه با تيغ باشد، يا با وسيله ديگر; ولى اين كار كفّاره اى ندارد. بنابراين، بايد دقّت كرد كه در منى به هنگام بيرون آمدن از احرام، افراد محرم نمى توانند سر ديگران را بتراشند، يا اصلاح كنند; بلكه اوّل بايد خودشان از احرام خارج شوند، و بعد چنين كنند.
سؤال 239ـ مُحرمى سرش را شسته و موهايش خيس است. اگر صبر كند تا موها به طور طبيعى خشك شود و سپس وضو بگيرد، نمازش به تأخير مى افتد. وظيفه اش چيست؟
جواب: مانعى ندارد سرش را با حوله خشك كند، و سپس وضو بگيرد، ولى حوله را آهسته بكشد، تا مويى جدا نشود، همچنين دقت نمايد تا همه سر را نپوشاند.
سؤال 240ـ هرگاه شخصى كه از احرام خارج شده موهاى شخص محرم را بتراشد يا كوتاه كند، يا يكى ديگر از كارهايى كه بر محرم حرام است براى او انجام دهد، مانند گرفتن ناخن يا زينت كردن او و امثال آن، چه حكمى دارد؟
جواب: در صورتى كه محرم به ميل و اختيار حاضر به اين كار شود، مرتكب كار حرامى شده و بايد كفّاره بدهد; ولى چنانچه بدون اختيار، يا از روى فراموشى بوده، كفّاره اى براى هيچ كدام ندارد.
▲13ـ عقد ازدواج
مسأله 241ـ ازدواج كردن در حال احرام براى مُحرِم، اعم از زن و مرد، جايز نيست; خواه خودش صيغه عقد را بخواند، يا به ديگرى وكالت دهد كه اين كار را انجام دهد. خواه عقد دائم باشد يا موقّت، و در هر صورت عقد او باطل است، و هرگاه علم به حرام بودن آن داشته باشد،و اقدام به اين كار كند، آن همسر براى او حرام ابدى خواهد شد.
مسأله 242ـ جايز نيست مُحرم براى ديگرى صيغه عقد بخواند، هرچند او مُحرِم نباشد، و در اين صورت نيز عقد او باطل است; امّا حرام ابدى نمى شود، و در هيچ يك از دو صورت فوق كفّاره واجب نيست.
مسأله 243ـ جايز نيست مُحرِم در مجلس عقد ازدواج به عنوان شاهد حضور پيدا كند. همچنين (بنابر احتياط واجب) جايز نيست شهادت بر انجام عقد ازدواج دهد; هر چند قبل از احرام شاهد عقد بوده باشد، و براى خود يا ديگرى خواستگارى كند.
مسأله 244ـ اگر با علم به مسأله، همسرى را در حال احرام براى خود عقد كند، همان گونه كه گفته شد آن همسر بر او حرام دائمى مى شود، ولى اگر با جهل به مسأله چنين كارى كند، عقد باطل است، امّا حرام ابدى نمى شود، و احتياط مستحب آن است كه با او ازدواج نكند; مخصوصاً اگر با او نزديكى كرده باشد.
مسأله 245ـ در احكامى كه گفته شد، فرقى بين عقد دائم و موقّت نيست.
مسأله 246ـ هرگاه مرد غير مُحرِم زن مُحرِمى را عقد كند، احتياط واجب آن است كه او را طلاق دهد، و در صورت علم به مسأله، حرام ابدى نيز مى شود; بنابر احتياط واجب.
مسأله 247ـ رجوع كردن در حال احرام به زنى كه وى را طلاق رجعى داده، اشكالى ندارد.
مسأله 248ـ هرگاه شخص سوّمى زنى را براى كسى كه در احرام است عقد كند، و محرم دخول نمايد، و هر سه نفر عالم به حكمِ بطلان باشند، بر هر يك از آنان يك شتر به عنوان كفّاره واجب است، ولى اگر آميزش صورت نگيرد، بر هيچ كدام كفّاره اى واجب نمى شود، و در اين حكم تفاوتى نيست بين آن كه زن و عاقد محرم باشند، يا نباشند، و اگر بعضى از آنها حكم را مى دانسته، و بعضى ديگر نمى دانسته اند، كفّاره فقط بر كسى كه مى دانسته واجب است.
▲14ـ نگاه كردن
مسأله 249ـ جايز نيست مُحرِم به همسر خود از روى شهوت نگاه كند; ولى صحبت كردن با او و نگاه بدون قصد لذّت مانعى ندارد و مى تواند مانند ساير محارم با او معاشرت نمايد.
مسأله 250ـ هرگاه به قصد لذّت به همسرش نگاه كند، بايد يك گوسفند كفّاره بدهد، و اگر با اين كار منى از او خارج شود، احتياط واجب آن است كه يك شتر كفّاره بدهد.
مسأله 251ـ هرگاه عمداً به زن ديگرى غير از همسرش نگاه كند، و با اين كار منى از او خارج شود، احتياط واجب آن است كه در صورت توان يك شتر، و اگر نمى تواند يك گاو، و اگر قدرت بر آن هم ندارد، يك گوسفند كفّاره دهد.
▲15ـ لمس كردن
مسأله 252ـ براى شخص مُحرِم جايز نيست كه دست بر بدن همسرش بگذارد، ولى اين كار بدون قصد لذّت مانعى ندارد.
مسأله 253ـ هرگاه به قصد لذّت بدن همسرش را لمس نمايد، بايد يك گوسفند كفّاره دهد، و اگر با اين كار إنزال منى شود، كفّاره آن بنابر احتياط واجب يك شتر است.
سؤال 254ـ آيا شوهر پس از خروج از احرام مى تواند زوجه در حال احرامش را از روى شهوت لمس كند؟
جواب: براى شوهر اشكالى ندارد; ولى اگر زن نيز از اين كار لذّت مى برد احتياط آن است كه به اين كار رضايت ندهد.
▲16ـ بوسيدن
مسأله 255ـ جايز نيست مُحرِم همسر خود را از روى شهوت ببوسد،واحتياط آن است كه بوسيدن بدون قصد لذّت را نيز ترك كند.
مسأله 256ـ اگر همسرش را به قصد لذّت ببوسد، كفّاره آن يك شتر است; خواه إنزال شود، يا نشود.
مسأله 257ـ اگر زنى را از روى شهوت ببوسد، كفّاره آن بنابر احتياط واجب يك شتر است، و اگر بدون شهوت باشد، يك گوسفند كفّاره دارد.
سؤال 258ـ مردى از احرام خارج مى شود، سپس همسرش را كه هنوز در احرام است مى بوسد، هر چند زن راضى به اين كار نبوده است. حكم زن و مرد در اين مسأله چيست؟
جواب: اگر زن اختيارى نداشته و راضى نبوده، چيزى بر او نيست، و بر مرد هم كفّاره اى واجب نشده است.
▲17ـ نزديكى كردن
مسأله 259ـ نزديكى با همسر در حال احرام عمره مفرده حرام است، و آن دو حالت دارد:
اگر قبل از اتمام سعى صفا و مروه باشد عمره او باطل است، و يك شتر بايد كفّاره بدهد، و احتياط واجب آن است كه عمره را تمام كرده، و يك ماه صبر كند، سپس به يكى از ميقاتها رفته مجدّداً احرام ببندد، و عمره مفرده را اعاده كند، و فرقى ميان عمره واجب و مستحب نيست; امّا اگر بعد از سعى (و قبل از تقصير) باشد، عمره او باطل نخواهد شد.
مسأله 260ـ هرگاه از روى فراموشى، يا غفلت، يا ندانستن مسأله نزديكى كند، ضررى به عمره او نمى زند، و كفّاره هم ندارد. بنابراين، احكام فوق مربوط به كسى است كه عالماً آن را انجام مى دهد.
مسأله 261ـ هرگاه مرد محرم با همسر خود، كه وى نيز محرم است، از روى اجبار نزديكى كند، چيزى بر زن نيست، ولى مرد در صورت علم و عمد علاوه بر كفّاره خود، بايد كفّاره زن را نيز بدهد; امّا اگر اين كار با علم و رضايت زن صورت گيرد، هر كدام بايد يك كفّاره ـ به شرحى كه گذشت ـ بدهند.
مسأله 262ـ كفّاره در همه اين موارد، بنابر احتياط واجب، يك شتر است، و فرقى ميان همسر دائم و موقّت نيست. همچنين نزديكى از جلو و عقب در اين احكام يكسان است.
▲18ـ استمناء كردن
مسأله 263ـ هرگاه مُحرِم با خود بازى كند و منى از او خارج شود، حكمش حكم كسى است كه با زنى نزديكى كرده باشد، كه شرح آن در مسائل سابق گذشت، و اگر با همسر خود بازى كند، يا به وسيله نگاه كردن، يا فكر و تصوّر كردنِ چنان صحنه هايى، منى از او خارج گردد، كفّاره بر او واجب است; بلكه بنابر احتياط واجب تمام احكام جماع را، كه در مسائل سابق گذشت، دارد.
▲19ـ كشتن حشرات
مسأله 264ـ احتياط واجب آن است كه مُحرِم حشرات (مانند پشه، مگس، مورچه و امثال آن) را نكشد; چه روى بدن يا لباس او باشد، يا جاى ديگر. بلكه احتياط واجب آن است كه هيچ جنبده اى را به قتل نرساند، مگر اين كه مايه آزار او شوند، يا از حيوانات موذى و خطرناك، مثل مار و عقرب و مانند آن باشد; حتّى احتياط واجب آن است كه حشرات مذكور را از روى بدن نيفكند، و اگر از روى خطا چنين كند، مقدارى طعام به فقير دهد.
مسأله 265ـ احتياط واجب آن است كه حشرات را از مكانى كه محفوظ است به جايى كه در معرض سقوط است منتقل نكند; بلكه احتياط آن است كه مطلقاً از محلّى به محلّ ديگر منتقل ننمايد; مگر اين كه مكان دوّم محفوظتر باشد.
مسأله 266ـ كشتن و انتقال حشرات در حال احرام كفّاره دارد، و كفّاره آن، خواه عمداً باشد يا از روى خطا، مقدارى طعام است.
▲20ـ بيرون آوردن خون از بدن
مسأله 267ـ بيرون آوردن خون از بدن، خواه به وسيله حجامت باشد، يا جرّاحى، يا مسواك نمودن، يا خاراندن بدن، به طورى كه خون از آن خارج شود، در غيرِ حالِ ضرورت مكروه است، و چون جمعى از فقها آن را حرام مى دانند، احتياط مستحب ترك آن است.
مسأله 268ـ بهتر است در حال احرام از دادن خون به روش امروز نيز خوددارى كند; مگر در مواقع ضرورت و براى حفظ جان مسلمان.
مسأله 269ـ بيرون آوردن خون از بدن كفّاره اى ندارد.
سؤال 270ـ تزريق آمپول براى تزريق كننده و تزريق شونده، كه در حال احرام است، چه حكمى دارد؟
جواب: تزريق آمپول در حال احرام مانعى ندارد; ولى اگر موجب بيرون آمدن خون از بدن گردد مكروه است.
▲21ـ كشيدن دندان
سؤال 271ـ آيا مى توان پوستهاى زايد را، كه از لبها يا كنار ناخن ها بر آمده، از بدن جدا كرد؟
جواب: در صورتى كه خون نيايد اشكالى ندارد، و اگر خون بيايد مكروه است، و در هر حال كفّاره اى ندارد.
مسأله 272ـ كشيدن، يا كندن، يا جرم گيرى، يا پر كردن دندان، اگر باعث خونريزى شود در حال احرام مكروه است، ولى اگر موجب خونريزى نشود اشكالى ندارد; هر چند احتياط مستحب ترك آن است.
مسأله 273ـ كفّاره كشيدن دندان در حال احرام، بنابر احتياط مستحب يك گوسفنداست.
سؤال 274ـ آيا منظور از كشيدن دندان ـ كه در فرض خونريزى مكروه است ـ دندان شخص محرم است، يا شامل دندان ديگرى هم مى شود؟ مثلا اگر دندانپزشك محرم باشد، و دندان شخص محرم يا غير محرمى را بكشد آيا كراهت دارد؟
جواب: شامل دندان غير نمى شود.
سؤال 275ـ آيا در حال احرام مى توان دندانى كه شديداً درد دارد، و دكتر سفارش به كشيدن آن كرده، را كشيد هر چند باعث خونريزى شود؟
جواب: خارج كردن خون از بدن در حال احرام چه در حال ضرورت و غير ضرورت حرام نيست، ولى مكروه است و كفّاره اى هم ندارد.
▲22ـ دروغ و دشنام و تفاخر
مسأله 276ـ دروغ گفتن و دشنام دادن در همه حال حرام است، ولى در حال احرام به خصوص نهى شده است; يعنى از كارهايى است كه مُحرِم بايد آن را ترك كند، بلكه احتياط واجب آن است كه از اظهار برترى بر ديگران، يا بيان نقص ديگران نسبت به خود، نيز اجتناب كند، و اين سه كار (دروغ، دشنام و تفاخر) مطابق بعضى از روايات معصومين(عليهم السلام) در معنى «فسوق» در آيه شريفه (فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فىِ الْحَجِّ)(1) جمع است.
مسأله 277ـ هرگاه مُحرِم هر يك از امور سه گانه فوق را انجام دهد كار خلافى كرده، ولى احرام او باطل نمى شود، و كفّاره آن استغفار است، و بهتر اين است كه انسان در حال احرام زبان خود را از هر سخن ناروا و زشت حفظ كند، و جز به نيكى سخن نگويد.
سؤال 278ـ در بين مردم معروف است كه شخص محرم نبايد به كسى دستور بدهد; بلكه بايد خود كارهايش را انجام دهد. آيا چنين مطلبى صحيح است؟ اگر در حال احرام به كسى دستور دهد آيا گناه كرده و كفّاره دارد؟
جواب: اين كار اشكال ندارد; ولى تفاخر و برترى جويى حرام است.
1 . سوره بقره، آيه 179.
مناسک عمره مفرده (۳)
▲23ـ مجادله و نزاع
مسأله 279ـ «جدال» در حال احرام ممنوع است، همان گونه كه در آيه شريفه 179 سوره بقره به آن اشاره شده است، و منظور از «جدال» در اينجا آن است كه از روى خصومت و دشمنى براى اثبات مطلبى در مقابل ديگرى به خدا سوگند ياد كند، و بگويد: «بَلى وَاللّهِ...; آرى، به خدا سوگند كه مطلب چنين است» يا براى نفى مطلبى بگويد: «لا وَ اللّهِ...; نه، به خدا سوگند مطلب
چنين نيست» و فرقى ميان عربى و فارسى و زبانهاى ديگر نمى باشد; بلكه هر عبارتى كه اين مفهوم را برساند در حال احرام حرام است.
مسأله 280ـ گفتن كلمه «لا» و «بَلى» و مرادف آن در ساير زبانها، مثل «نه» و «آرى» در فارسى، جدال نيست; بلكه قسم خوردن براى اثبات يا ردّ مطلبى، از روى خصومت و مخالفت جدال است.
مسأله 281ـ اگر قسم به غير «الله» و خداوند باشد، حكم جدال ندارد.
مسأله 282ـ ساير نامهاى خداوند نيز حكم لفظ جلاله (الله) را دارد; (بنابر احتياط واجب) بنابراين اگر مُحرم در مقام خصومت و مجادله براى اثبات يا نفى مطلبى در مقابل ديگرى، به «رحمان» يا «رحيم» يا «خالق آسمان و زمين» و مانند آن قسم بخورد، جدال محسوب مى شود.
مسأله 283ـ در مقام ضرورت قسم به لفظ جلاله، يا ساير اسماء الله، براى شخص محرم، جهت اثبات حقّ يا ابطال باطلى جايز است.
مسأله 284ـ در موضوع جدال سوگند دروغ و راست يكسان است; ولى اگر قسم دروغ باشد، كفّاره آن در همان مرتبه اوّل يك گوسفند است، و احتياط آن است كه براى دو بار قسمِ دروغ يك گاو، و براى سه بار يك شتر كفّاره دهد، و اگر راست باشد، چنانچه سه مرتبه تكرار كند كفّاره اش يك گوسفند مى باشد; امّا كمتر از سه بار كفّاره ندارد; هر چند در حال احرام كار خلافى كرده، و بايد استغفار كند.
مسأله 285ـ اگر محرم بيش از سه مرتبه قسمِ راست بخورد، هر مقدار كه باشد، كفّاره آن يك گوسفند است; مگر آن كه بعد از سه مرتبه كفّاره بدهد، كه در اين صورت اگر سه مرتبه ديگر جدال كند، بايد يك گوسفندِ ديگر كفّاره بدهد.
مسأله 286ـ اگر به دروغ مثلا ده مرتبه يا بيشتر جدال كند، كفّاره آن بنابر احتياط يك شتر است; مگر اين كه پس از سه مرتبه يا بيشتر، كفّاره را بپردازد كه در اين صورت بايد در دفعه اوّل گوسفند، و در دفعه دوّم گاو، و در دفعه سوّم شتر كفّاره دهد.
مسأله 287ـ بهتر است كه در حال احرام از هر نوع مجادله و خصومت بپرهيزد; هر چند جمله هاى قسم ـ كه در مسائل قبل گفته شد ـ در آن نباشد، ولى اظهار تنفّر و بيزارى و برائت از دشمنان اسلام، نه تنها ضررى براى احرام ندارد، بلكه از وظائف مسلمين در برابر كفّار مى باشد.
مسأله 288ـ هرگاه از روى محبّت (نه به خاطر خصومت) بگويد: «به خدا قسم اين كار را نكن» يا بگويد: «به خدا سوگند بگذار من براى تو اين كار را انجام دهم» حرام نيست، و كفّاره هم ندارد.
▲24ـ شكار حيوانات صحرايى
مسأله 289ـ شكار كردن حيوانات صحرايى يا ذبح آنها در حال احرام، حرام است; همچنين شكار پرندگان، و در اين مورد تفاوتى نمى كند كه به تنهايى شكار كند، يا به كمك ديگران.
مسأله 290ـ نشان دادن شكار به شخصِ شكار كننده، يا بستن و نگهدارى آن، يا خوردن گوشت شكار (هر چند ديگرى شكار كرده، يا خودش قبل از احرام آن را شكار كرده باشد) حرام است.
مسأله 291ـ كشتن ملخ نيز براى محرم جايز نيست; بنابراين اگر از راهى بگذرد كه ملخ در آن است، چنانچه مى تواند راه خود را تغيير دهد، و اگر نمى تواند بايد مواظب باشد ملخ ها را حتّى الامكان پايمال ننمايد، ولى در صورت ناچارى و مشقّت و عُسر و حرج اشكالى ندارد.
مسأله 292ـ كشتن حيوانات موذى، مانند مار و عقرب و درندگان، در جايى كه ايجاد خطر نمايند جايز است.
مسأله 293ـ ذبح حيوانات اهلى، مانند مرغ خانگى و گاو و گوسفند و شتر، در حال احرام اشكالى ندارد.
مسأله 294ـ شكار حيوانات دريايى براى محرم جايز است.
مسأله 295ـ منظور از حيوانات دريايى حيواناتى است كه تخم گذارى و رشد نوزاد آنها هر دو در دريا انجام شود، و در دريا هم زندگى كند.
مسأله 296ـ نگاه داشتن صيد در حال احرام بنابر احتياط واجب حرام است; هر چند مالك آن باشد.
مسأله 297ـ هر حيوانى كه شكار آن حرام است، نوزاد و تخم آن نيز حرام است; هر چند در دسترس باشد.
مسأله 298ـ اگر محرم شكارى ذبح كند، بنابر مشهور در حكم ميته (مردار) خواهد بود، و بنابر احتياط واجب هيچ كس (چه محرم و چه غير محرم) نمى تواند از آن استفاده كند.
مسأله 299ـ براى كشتن و شكار كردن هر يك از حيوانات صحرايى كفّاره اى معيّن شده است، ولى چون در حال حاضر اين مسأله چندان مورد ابتلا نيست، و حجّاج بيت الله مطلقاً اقدام به شكار نمى كنند، از شرح آن صرفنظر مى شود.
▲25ـ حمل اسلحه
مسأله 300ـ محرم نبايد با خود اسلحه بردارد; خواه اسلحه گرم باشد، يا سرد، بلكه احتياط آن است كه از سلاحهاى دفاعى، مانند سپر و امثال آن، نيز استفاده نكند; ولى در موقع ضرورت، خطر و ترس از دزد و دشمن و حيوان درنده، حمل هر نوع سلاحى كه لازم باشد جايز است.
مسأله 301ـ آنچه ممنوع است حمل نمودن اسلحه با خويش است; مانند بستن شمشير به كمر، و گرفتن تفنگ بر دوش، يا با دست، ولى اگر در خانه و خيمه و اثاثيه خود سلاحى داشته باشد، براى احرام او ضرر ندارد; هر چند احتياط مستحب آن است كه آن را نيز در غير موارد ضرورت ترك كند.
مسأله 302ـ هرگاه عمداً اسلحه با خود بردارد، احتياط آن است كه يك گوسفند كفّاره بدهد.
▲قطع درخت و گياه حرم:
مسأله 303ـ حرمت قطع گياه و درخت حرم، اختصاص به حال احرام و شخصِ مُحرم ندارد; بلكه بر همه كس حرام است.
مسأله 304ـ اگر گياه يا درختى در منزل انسان باشد، چنانچه خودش آن را كاشته باشد قطع آن جايز است، و اگر ديگرى كاشته قطع آن نيز مانعى ندارد; ولى احتياط مستحب آن است كه آن را قطع نكند; امّا قطع درختان و گياهان خودرو ـ كه قبل از بناى منزل در آن بوده ـ حرام است.
مسأله 305ـ گياه أذخر كه يكى از گياهان خوشبو است از حكم بالا مستثنى است و قطع آن مانعى ندارد.
مسأله 306ـ اگر به صورت متعارف و عادى راه برود، و گياهى بر اثر راه رفتن قطع شود، اشكالى ندارد.
مسأله 307ـ چنانچه درختى را كه قطع آن جايز نيست قطع كند، احتياط آن است كه يك گاو كفّاره دهد; خواه آن درخت بزرگ باشد، يا كوچك.
مسأله 308ـ اگر قسمتى از درخت را قطع كند، نه همه آن را، لازم است قيمت آن را به عنوان كفّاره بپردازد.
مسأله 309ـ قطع گياه حرم كفّاره اى جز استغفار ندارد.
مسأله 310ـ اگر نايب موجبات كفّاره را انجام دهد، كفّاره بر عهده خود اوست، نه منوب عنه.
▲ديگر مسائل محرّمات و كفّارات احرام:
مسأله 311ـ هر يك از محرّمات احرام كه موجب كفّاره است اگر بر اثر جهل به مسأله، يا از روى غفلت، يا فراموشى واقع شود كفّاره اى ندارد، و ضررى به عمره شخصِ محرم نمى زند، مگر صيد كه در هر صورت كفّاره دارد.
مسأله 312ـ شخصى كه بر اثر جهل به مسأله، يا فراموشى حكم، يا موضوع آن، يا بر اثر غفلت، بعضى از محرّمات احرام را بجا آورده، كفّاره ندارد، مگر در صيد و شكار كه در هر صورت كفّاره دارد. بنابراين، به طور كلّى در غير شكار، هرگاه از روى علم و عمد مرتكب محرّمات احرام شود، كفّاره واجب مى گردد.
مسأله 313ـ شرايط قربانى حجّ تمتّع در حيوانى كه براى كفّاره تقصير قربانى مى شود، معتبر نيست، بنابراين مى توان گوسفند خصّى و معيوب را براى اين منظور قربانى كرد.
مسأله 314ـ مصرف كفّارات فقط فقراء و مستمندان هستند، و احتياط آن است كه كفّاره غير سادات به سادات داده نشود.
مسأله 315ـ تأخير انداختن انجام كفّارات تا هنگام بازگشت به محل مانعى ندارد. بنابراين، مى تواند گوسفند كفّاره را در وطنش ذبح كند، تا صرف فقراى شيعه گردد.
مسأله 316ـ شخص فقير نمى تواند گوشت كفّاره خود را به مصرف كسانى كهواجب النفقه او هستند برساند; هر چند نيازمند باشند.
مسأله 317ـ استفاده از گوشت كفّاره براى شخصى كه كفّاره بر او واجب شده جايز نيست.
▲كفّارات احرام به طور خلاصه
گرچه كفّاره هر يك از محرّمات احرام، به هنگام ذكر آنها بيان شد، ولى مناسب است براى سهولت امر همه را يك جا بياوريم:
|
ردیف |
کار حرام |
کفاره |
|
1 |
جماع (آمیزش) |
یک شتر (با تفصیلی که قبلا ذکر شده) |
|
2 |
استعمال بوی خوش |
یک گوسفند (بنا بر احتیاط واجب) |
|
3 |
گرفتن کمتر از ده ناخن |
برای هر ناخن یک مدّ طعام (750 گرم) |
|
4 |
گرفتن تمام ناخن های دست یا پا |
یک گوسفند |
|
5 |
گرفتن تمام ناخن دست و پا در یک مجلس |
یک گوسفند |
|
6 |
گرفتن تمام ناخن های دست با پا در دو مجلس |
دو گوسفند |
|
7 |
قطع درخت حرم قطع گیاه حرم |
یک گاو (بنابر احتیاط واجب) استغفار |
|
8 |
پوشیدن لباس دوخته حتی در حال ضرورت |
یک گوسفند |
|
9 |
پوشیدن کفش و جوراب برای مردان |
کفاره ندارد |
|
10 |
پوشانیدن صورت برای زنان |
یک گوسفند (احتیاط مستحب) |
|
11 |
زیر سایه رفتن برای مردان |
یک گوسفند |
|
12 |
تراشیدن سر یا موهای زیر بغل |
یک گوسفند |
|
13 |
تراشیدن سر در حال ضرورت |
تخییر بین یک گوسفند یا سه روز روزه اطعام شش فقیر به دو مدّ طعام |
|
14 |
زایل کردن موی زیر بغل در حال ضرورت |
مانند مورد قبل (بنا بر احتیاط واجب) |
|
15 |
زایل کردن مقداری از موی سر یا صورت یا زیر بغل و مانند آن |
اطعام یک فقیر |
|
16 |
ازدواج برای خود |
کفاره ندارد |
|
17 |
اجرای صیغه عقد برای دیگران |
کفاره ندارد |
|
18 |
نگاه یا لمس همسر به قصد لذت |
یک گوسفند |
|
19 |
نگاه یا لمس همسر با انزال |
یک شتر (احتیاط واجب) |
|
20 |
بوسیدن همسر به قصد لذت |
یک شتر |
|
21 |
کشتن حشرات حتی سهواً |
مقداری طعام بنابر احتیاط واجب |
|
22 |
دروغ گفتن ،دشنام دادن و تفاخر نمودن |
استغفار |
|
23 |
قسم دروغ |
برای هر مرتبه یک گوسفند |
|
24 |
قسم راست (سه مرتبه) |
یک گوسفند |
|
25 |
قسم راست( کمتر از سه مرتبه) |
کفاره ندارد |
مسأله 325ـ هرگاه بعد از تمام كردن طواف يا ديگر عبادات، مرتكب ريا شود، عبادت باطل نمى شود; هر چند كار خلافى كرده است.
سؤال 326ـ شخصى كه به نيابت از ديگرى به حج آمده، در دور دوّم طواف شك مى كند كه آيا طواف را به نيّت منوب عنه آغاز كرده، يا براى خودش؟ اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: احتياط آن است كه طواف را به نيّت منوب عنه به پايان برساند، پس از آن نماز طواف بخواند، سپس طواف و نماز را اعاده كند.
مسأله 327ـ منظور از «طهارت از حدث» اين است كه محرم به هنگام طواف، از جنابت و حيض و نفاس پاك باشد، و وضو داشته باشد.
مسأله 328ـ «طهارت از حدث» در صورتى شرط است كه طوافِ واجب باشد، امّا در طواف مستحب شرط نيست; هر چند افضل آن است كه طهارت داشته باشد، بنابراين اگر جنب يا حائض، يا نفساء بوده و فراموش كرده، و با همان حال طواف نموده، طواف مستحب او صحيح است، امّا در صورت علم و آگاهى، چون بودن جنب در مسجد الحرام حرام است، طواف او صحيح نمى باشد، ولى طواف مستحب بدون وضو اشكالى ندارد.
مسأله 329ـ هرگاه شخصى كه وضو نداشته، يا از جنابت، يا حيض، يا نفاس، پاك نبوده طواف واجب كند، طوافش باطل است; خواه از روى عمد باشد، يا بر اثر غفلت و نسيان، يا ندانستن مسأله.
مسأله 330ـ هرگاه محرم دسترسى به آب پيدا نكند، يا از استعمال آب معذور باشد، و نتواند صبر كند تا عذرش برطرف شود، واجب است به جاى آن تيمّم كند; خواه تيمّم بدل از غسل باشد، يا بدل از وضو; سپس طواف را بجا آورد.
مسأله 331ـ اگر محرم تيمّم بدل از غسل كرد، و سپس يكى از مبطلات وضو را انجام داد، لازم نيست تيمّم بدل از غسل را تكرار كند; بلكه تيمّم بدل از وضو مى كند، و تا زمانى كه يكى از موجبات غسل حاصل نشده، و عذرش باقى است، همان تيمّم بدل از غسل اوّل كافى است.
مسأله 332ـ اگر اميد دارد كه عذرش مرتفع گردد، احتياط واجب آن است كه تا آخرين فرصت صبر كند; اگر عذر برطرف نشد تيمّم كند.
مسأله 333ـ اگر با طهارت بوده و شك كند كه حدثى از او سر زده، بنا را بر طهارت مى گذارد، و لازم نيست دوباره آن را انجام دهد.
مسأله 334ـ هرگاه يقين داشته باشد غسل بر او واجب شده، يا وضويش باطل گرديده، سپس شك كند كه وضو گرفته يا غسل كرده، بايد وظيفه غسل يا وضو را انجام دهد.
مسأله 335ـ هرگاه بعد از انجام طواف شك كند آن را با وضو بجا آورده، يا شك كند غسل را انجام داده؟ طوافش صحيح است; ولى براى اعمال بعد (كه نياز به وضو، يا غسل دارد) بايد آن را بجا آورد.
مسأله 336ـ اگر در اثناء طواف شك كند وضو گرفته؟ و حالت سابقه خود را از وضو و حدث نداند، اگر بعد از تمام شدن دور چهارم باشد طواف را رها مى كند و وضو مى گيرد، و از همانجا بقيّه طواف را بجا مى آورد، و سپس احتياطاً آن را اعاده مى كند، و اگر قبل از دور چهارم باشد، طواف او باطل است.
مسأله 337ـ هرگاه در اثناء طواف شك كند غسلى كه بر او واجب بوده انجام داده، يا نه؟ بايد فوراً از مسجد الحرام خارج شود، و پس از غسل بازگردد، سپس اگر حدّاقل چهار دور را تمام كرده باشد، دنباله آن را بجا مى آورد، و احتياط آن است كه پس از اتمام طواف آن را اعاده كند، و اگر قبل از شوط چهارم بوده، از اوّل شروع مى كند.
مسأله 338ـ بانوان مى توانند با خوردن قرص، عادت را به عقب بيندازند و طواف و عمره را به جا آورند، و براى عمره آنها اشكال ندارد.
مسأله 339ـ هرگاه بانوان بعد از خوردن قرص در ايّام عادت لك ببينند، و سه روز پشت سر هم ادامه نداشته باشد، حيض محسوب نمى شود. وضو مى گيرند، و اعمالشان صحيح است.
مسأله 340ـ هرگاه زنى در غير ايّام عادت ماهانه لك ببيند، و به اعتقاد اين كه خون عادت نيست، طواف و نماز طوافش را انجام دهد، و شب بعد از طواف خونى ببيند كه تمام شرايط عادت ماهيانه را داشته باشد، اگر يقين كند كه بعد از ديدن لك (در شب قبل از طواف) خون در باطن بوده و قطع نشده، آن لك احكام حيض دارد و طواف و نماز طوافش باطل است، ولى عمره او صحيح است، امّا بايد طواف و نماز طواف را (بعد از قطع عادت و انجام غسل) اعاده كند، ولى اگر شك دارد، يا يقين دارد كه آن لك مدّتى قطع شده (و اين خون تازه اى است)، حكم حيض ندارد و اعمالش صحيح است.
مسأله 341ـ هرگاه كسى مشغول طواف واجب باشد و وضوى او باطل شود، تجديد وضو مى كند و باز مى گردد. اگر حدّاقل چهار دور را تمام كرده بود، بقيّه را بجا مى آورد، و اگر كمتر از چهار دور بوده از اوّل شروع مى كند، و اگر زن در حال طواف عادت ماهانه شود، فوراً از مسجد الحرام خارج مى شود، و حكم او نيز بعد از پاك شدن همين است.
مسأله 342ـ اگر به خاطر پيش آمدن حاجت ضرورى براى خودش يا يكى از برادران و خواهران دينى، طواف واجب خود را قطع كند، مطابق مسأله سابق عمل مى نمايد.
مسأله 343ـ هرگاه در اثناء طواف بيمارى شديدى به او دست دهد كه قادر بر اتمام طواف نباشد طواف را قطع مى كند، و پس از بهبودى اگر چهار دور را تكميل كرده بوده، باقيمانده را بجا مى آورد، و اگر كمتر از آن بوده، طواف را از سر مى گيرد، و اگر بيمارى ادامه يافت و نتوانست شخصاً طواف كند، او را طواف مى دهند، و اگر به اين صورت نيز نتوانست طواف كند، نايب مى گيرد.
مسأله 344ـ هرگاه طواف مستحب را رها كند و دنبال كارى برود (خواه ضرورى باشد، يا غير ضرورى) هنگامى كه باز مى گردد مى تواند از همانجا كه رها كرده ادامه دهد; خواه چهار دور تمام شده باشد، يا نه.
مسأله 345ـ نشستن در حال طواف براى رفع خستگى مانعى ندارد; ولى احتياط واجب آن است كه موالات عرفى به هم نخورد (يعنى مطابق معمول طواف را پشت سر هم و بدون فاصله زياد بجا آورد).
سؤال 346ـ شخصى پس از انجام تقصير متوجّه مى شود كه در حال طواف و نماز طواف وضو نداشته، يا وضويش باطل بوده، اكنون چه وظيفه اى دارد؟ آيا لازم است مجدّداً لباس احرام بپوشد، و طواف كند؟
جواب: طواف و نماز طواف را اعاده كند، و عمره او صحيح است، و پوشيدن لباس احرام لازم نيست.
سؤال 347ـ وضوى يكى از حُجّاج در دور آخر طواف باطل شد. طواف را با همان حالت به پايان رسانده، سپس وضو گرفته و طواف را از اوّل شروع كرده، و پس از آن نماز طواف و سعى و تقصير را انجام داده است، آيا عمل او صحيح مى باشد؟
جواب: طواف دوّم و اعمال پس از آن صحيح است; هر چند مى توانست طواف اوّل را پس از وضو تكميل و به آن قناعت نمايد.
سؤال 348ـ شخصى به نيابت از پدر، عمره مفرده اى انجام داده، و روز بعد به نيابت از مادر احرام مى بندد و در اثناى عمره دوّم متوجّه مى شود كه طواف و نماز طواف عمره اوّل را بدون وضو انجام داده است. اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: طواف و نماز عمره اوّل را اعاده مى كند، و عمره دوّم را به قصد رجا ادامه مى دهد (توجّه داشته
باشيد كه در يك ماه قمرى بيش از يك عمره نمى توان انجام داد; مگر به قصد رجا، يعنى به اميد اين كه مطلوب باشد، نه به طور قطعى).
سؤال 349ـ كسى كه وظيفه اش وضوى جبيره اى و تيمّم بوده، از روى جهل و نادانى به احكام شرعى بدون تيمّم اعمال عمره را انجام داده است، وظيفه اش چيست؟
جواب: طواف و نماز آن بايد اعاده شود، و احتياط آن است كه اعمال بعد از آن را هم اعاده نمايد.
سؤال 350ـ هنگام اذان صبح به مسجد الحرام رسيديم. سرپرست كاروان گفت: «كمى صبر كنيد، پس از نماز صبح طواف مى كنيم». بر اثر خستگى زياد خوابم برد، و چون آب در دسترس خود نمى ديدم تيمّم كردم، و طواف و نماز طواف را با تيمّم انجام دادم. آيا اعمال من صحيح است؟
جواب: در صورتى كه براى شما امكان داشته وضو بگيريد، هر چند كه به منزل برويد و مثلا براى روز بعد اعمال را انجام دهيد، تيمّم صحيح نبوده است. وظيفه شما اين است كه طواف و نماز طواف را اعاده كنيد، و اگر خودتان نمى توانيد، بايد نايب بگيريد.
سؤال 351ـ شخصى در طواف واجب احساس مى كند لباس احرامش نجس شده، ولى اعتنا نمى كند،و با همان حال طواف و اعمال بعد را انجام مى دهد، سپس لباسش را بررسى نموده، يقين پيدا مى كند كه در حال طواف چنين شده است، و بدون جبران اعمال به وطن باز مى گردد. اكنون وظيفه اش چيست؟ آيا هنوز در حال احرام است؟
جواب: اگر در حال طواف يقين نداشته كه وضويش باطل و احرامى اش نجس شده (هر چند بعد از اعمال يقين پيدا كرده باشد)، از احرام خارج شده است، ولى بايد طواف و نماز آن را اعاده كند و اگر شخصاً نمى تواند، بايد نايب بگيرد.
سؤال 352ـ خانمى طبق تاريخ تولّدش، بيش از پنجاه سال شمسى دارد، و يك سال و نيم است كه عادت ماهانه نشده; ولى در حال احرام خون مى بيند. آيا مى توان در يائسگى او ترديد كرد؟ وظيفه او چيست؟
جواب: هرگاه شرايط و صفات عادت ماهيانه را نداشته باشد، حكم مستحاضه را دارد و با انجام وظيفه مستحاضه حج و طواف او صحيح است.
سؤال 353ـ هرگاه زنان سيّده پس از شصت سال، و غير سيّده بعد از پنجاه سال، چند روز متوالى خونى ببينند، كه همه نشانه هاى حيض را داشته باشد، براى طواف و نماز طواف چه كنند؟
جواب: در صورت داشتن تمام نشانه هاى حيض، حكم حيض را دارد. در ضمن زنان سادات در محيط ما حكم زنان قرشيّه را ندارند، و آنها نيز در پنجاه سالگى قمرى (حدود 5/48 سال شمسى) يائسه مى شوند، يعنى هرگونه خون مشكوكى ببينند حكم استحاضه را دارد.
سؤال 354ـ خانمى در حال طواف مستحاضه قليله مى شود. وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر بعد از تمام شدن دور چهارم بوده، پس از تجديد وضو و تطهير بدن و لباس، طواف را تمام مى كند، و اگر قبل از تمام شدن دور چهارم بوده، پس از تجديد وضو و تطهير، طواف را از اوّل شروع مى كند.
سؤال 355ـ زن مستحاضه اى پس از انجام غسل و وضو مشغول طواف مى شود، ولى در اثناء طواف لك مى بيند. وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر خون او مستمر است و به وظيفه اش عمل كرده، و در حدّ امكان از خروج خون جلوگيرى نموده، وظيفه اى ندارد، ولى اگر خون كاملا قطع شده و غسل كرده، سپس خون جارى شده، حكم حدث جديد را دارد.
سؤال 356ـ زن مستحاضه كه بايد غسل كند و وضو بگيرد، و با اين كار فاصله اى بين اعمال او پيش مى آيد، كه گاهى از اوقات طولانى است، مثل اين كه بايد براى غسل به منزل برود. آيا اين فاصله اشكال ندارد؟
جواب: همانطور كه قبلا گفته شد، هنگامى كه مستحاضه وظيفه غسل خود را براى نمازها انجام دهد به حكم طاهر است، و غسل ديگرى براى طواف و نماز طواف لازم نيست.
سؤال 357ـ خانم مستحاضه اى طبق وظيفه اش غسل كرد، يا وضو گرفت، و مشغول طواف شد. در بين طواف، نماز ظهر شروع شد. طواف را قطع كرد و نمازش را خواند. پس از نماز، با همان وضو يا غسل طوافش را ادامه داد. آيا طوافش صحيح است؟
جواب: هرگاه مستحاضه كثيره غسلهاى نماز خود را به موقع بجا آورد، غسل ديگرى مطلقا براى طواف و نماز طواف بر او واجب نيست.
سؤال 358ـ بعضى از بانوان براى جلوگيرى از عادت ماهيانه، مخصوصاً جهت اعمال حج، قرص مى خورند; ولى با اين حال به هنگام احرام لكّه هاى مختصرى مى بينند. آيا ضررى به اعمال آنها مى زند؟
جواب: لكّه هاى مزبور، اگر سه روز مستمرّاً ادامه نيابد، حكم استحاضه را دارد، و ضررى به اعمال حج نمى زند، و بايد مطابق اعمال استحاضه عمل كنند و چنانچه فقط لكّه هايى ديده و ادامه نداشته، تنها وضو بر آنان واجب است، و غسل ندارد.
سؤال 359ـ خانمى كه پس از طواف عمره، خون ديده است وظيفه اش نسبت به نماز و اعمال بعدى چيست؟ ممكن است حيض باشد و ممكن است با خوردن قرص قطع شود؟
جواب : اگر احتمال قطع خون با خوردن قرص مى دهد پس از تطهير و وضو و انجام اعمال مستحاضه، نماز طواف را بخواند و سعى و تقصير و طواف نساء را بجا آورد و چنانچه بعد معلوم شود كه اعمال را در حال حيض انجام داده، نماز طواف و طواف نساء و نماز آن را پس از پاك شدن اعاده كند و اگر يقين به حيض بودن خون مى دهد از مسجد بيرون رود و پس از پاك شدن، نماز طواف و اعمال پس از آن را انجام دهد و در صورت تنگى وقت براى نماز طواف عمره و طواف نساء و نماز آن، نايب بگيرد.
سؤال 360ـ اگر صاحب عادت «وقتيّه و عدديّه» كه عدد روزهاى عادتش همواره مثلا هفت روز است، روز هفتم پاك شود و غسل كند، سپس اعمال حج را بجا آورد، ولى بعداً لك ببيند، اعمالش چگونه است؟
جواب: هرگاه اعمال او در حال پاكى واقع شده، صحيح است.
سؤال 361ـ نظم عادت ماهانه بعضى از خانمها به خاطر
مصرف قرص جلوگيرى بر هم مى خورد; به طورى كه گاه به مدّت طولانى مرتّب خون يا لك مى بينند. وظيفه اين دسته از زنان در حج چيست؟
جواب: اگر خون سه روز استمرار داشته باشد، و در ايّام عادت ديده شود، هر چند به اين صورت كه پس از شروع تا سه روز باطن آلوده باشد، محكوم به حكم حيض است. در غير اين صورت، احكام استحاضه را دارد.
سؤال 362ـ خانمى عادت ماهانه نمى شود; ولى هر دو ماه يكبار دو سه روزى لك و ترشّحات مى بيند، وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر خون، هر چند در داخل و باطن، تا سه روز استمرار نداشته، حكم استحاضه را دارد.
سؤال 363ـ خانمى بر اثر جهل و ناآگاهى از احكام شرع، پس از پاك شدن از عادت ماهانه، خيال مى كرده جنب است، و لهذا نيّت غسل جنابت كرده، و با همين اعمال را بجا آورده است. عمره او چه حكمى دارد؟
جواب: اگر منظورش انجام غسل براى عادت ماهانه بوده، و اسم آن را جنابت گذاشته، عملش صحيح است.
سؤال 364ـ شخصى پس از به جا آوردن اعمال متوجّه مى شود كه غسل مسّ ميّت بر او واجب بوده، و هنوز آن را انجام نداده است. آيا عمره اش صحيح است؟
جواب: هرگاه غسل واجب يا مستحبّ ديگرى انجام داده كفايت مى كند، و اعمالش صحيح است و اكنون وظيفه اى ندارد، ولى اگر هيچ غسلى نكرده، هر چند عمره او اشكالى ندارد، امّا واجب است طوافها و نمازهاى آن را اعاده كند، و اگر خودش قادر نيست نايب بگيرد.
سؤال 365ـ دختر مجرّدى در اوائل سن بلوغ جنب شده، و تا كنون غسل جنابت نكرده; ولى غسلهايى مانند غسل حيض يا جمعه را انجام داده، و با اين كيفيّت به عمره رفته است. لطفاً بفرمائيد:
1ـ عبادتهايى كه بعد از آن حالت تاكنون انجام داده چه وضعى دارد؟
2ـ آيا هنوز از احرام خارج نشده، و جميع محرّمات احرام بر او حرام است؟
3ـ عمره او چه حكمى دارد، و اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: هرگاه غسل ديگرى انجام داده كفايت مى كند; بنابراين، اعمالى كه بعد از غسل حيض يا جمعه انجام داده، از جمله عمره او، صحيح است، ولى نمازهايى را كه بعد از جنابت و قبل از اوّلين غسل خوانده بايد به تدريج قضا كند، و اگر بعد از جنابت تا زمان انجام عمره هيچ غسلى نكرده، بايد طوافهاى واجب و نمازهاى آن را دوباره بجا آورد، و اگر نمى تواند، نايب بگيرد، و تا زمانى كه اين اعمال را اعاده نكرده، بايد از بوى خوش و ازدواج و محرّماتى كه با طواف نساء حلال مى شود، احتياطاً اجتناب كند.
سؤال 366ـ هر گاه شخص محرم جنب شود و آب برايش ضرر داشته باشد و وقت تنگ باشد، آيا طواف و نماز آن با تيمم كافى است يا بايد نايب هم بگيرد؟
جواب: كافى است و نايب گرفتن لازم نيست.
سؤال 367ـ خانمى به تصوّر اين كه پاك شده، طواف و نماز طوافش را بجا آورده، مشغول سعى مى شود. در اثناء سعى متوجّه مى شود كه هنوز پاك نشده است، وظيفه اش چيست؟ اگر بعد از
سعى متوجّه اين موضوع شود، تكليفش چه مى باشد؟
جواب: در فرض اوّل سعى را قطع مى كند، و پس از پاك شدن، طواف و نماز طواف و سعى را اعاده نمايد و در فرض دوم نيز اعاده طواف و نماز طواف لازم است، و احتياطاً سعى را هم اعاده مى كند.
سؤال 368ـ اگر خانمى به نيّت عمره مفرده محرم، و پس از آن عادت شود، و در همه روزهايى كه در مكّه است در حال عادت باشد، براى عمره مفرده بايد چه كند؟ اگر بدون انجام اعمال به ايران آمده، چه وظيفه اى دارد؟
جواب: در فرض سؤال بايد براى طواف و نماز نايب بگيرد، و بقيّه اعمال عمره را خودش بجا آورد، و چنانچه به ايران آمده، بايد برگردد و اعمالش را انجام دهد، و اگر نمى تواند برگردد، بايد براى اعمال عمره نايب بگيرد، ولى بايد خودش تقصير نموده، و ترتيب بين تقصير و ساير اعمال را مراعات كند، و تا اعمال عمره را انجام ندهد، در احرام باقى مى ماند.
مناسک عمره مفرده (۴)
▲حكم مسلوس
سؤال 369ـ وظيفه مسلوس (كسى كه بى اختيار قطرات بول از او خارج مى شود) نسبت به طواف و نماز طواف چيست؟
جواب: اگر در زمان خاصّى بيماريش تخفيف پيدا مى كند، به گونه اى كه مى تواند در آن زمان طواف و نماز طواف را با وضو و بدنِ پاك به جا آورد، بايد اين اعمال را در آن زمان انجام دهد و اگر چنين وقتى ندارد، در صورتى كه زحمت زيادى نداشته باشد، هر بار كه وضويش باطل شد تجديد وضو كند، و اگر زحمت زياد دارد، براى طواف يك وضو، و براى نماز هم يك وضو مى گيرد، و نايب گرفتن لازم نيست.
سؤال 370ـ شخصى عمل جرّاحى كرده، و فعلا كيسه اى به او بسته اند كه پيوسته قطرات بول در آن مى ريزد; خواه از مجراى بول، يا از محلّى كه جرّاحى و سوراخ شده است. آيا چنين شخصى حكم مسلوس را دارد؟
جواب:آرى، حكم مسلوس را دارد كه حكم آن در پاسخ قبل گذشت.
سؤال 371ـ مُحرمى كه مبتلا به خروج ريح است (يعنى مرضى دارد كه نمى تواند از خارج شدن باد جلوگيرى كند) و در طول سال شايد يكى دو ماه بيماريش تخفيف پيدا كند، ولى نوعاً به فاصله يكى دو دقيقه وضويش باطل مى شود، تكليفش چيست؟
جواب: چنانچه نتواند در اثناء طواف وضو بگيرد، يا اين كار زحمت زياد داشته باشد، مى تواند براى طواف به يك وضو اكتفا كند، و براى نماز طواف وضوى ديگرى بگيرد. هر چند در اثناء طواف و نماز، وضويش باطل شود، و نيازى به نايب گرفتن نيست.
سؤال 372ـ پيرمردى سلس بول دارد و خود را براى طواف از تنجيس لباس و مسجد حفظ نمى كند و به راهنمايى و ارشاد ديگران توجه ندارد; آيا مى تواند براى طواف نايب بگيرد؟
جواب: بايد نايب بگيرد.
▲حكم مبطون
سؤال 373ـ مدّتى است، كه به علّت بيمارى و در اثر عمل جرّاحى، مبطون هستم و خروج مدفوع را احساس نمى كنم. بدين جهت از كيسه مخصوصى استفاده نموده، و براى وضو و نماز طبق رساله عمل مى كنم. با توجّه به اين كه سال آينده، انشاء الله، به زيارت خانه خدا نائل مى شوم، وظيفه ام در رابطه با مراسم حج چيست؟
جواب: چنانچه زمانى باشد كه بتوانيد طواف و نماز طواف را بدون خروج آن انجام دهيد، بايد همان زمان را انتخاب نموده، و اعمالتان را انجام دهيد و اگر چنين چيزى امكان پذير نيست، و به هيچ وجه خروج آن را احساس نمى كنيد، طواف را با يك وضو، و نماز طواف را با وضوى ديگر انجام دهيد.
مسأله 374ـ بدن و لباس طواف كننده (خواه در طواف واجب، يا مستحب) بايد از هر نجاستى پاك باشد; حتّى بعضى از نجاسات كه در نماز بخشوده شده (مانند خون كمتر از يك درهم) در طواف بخشوده نيست، ولى در مورد خون زخمها، اگر شستن آن باعث مشقّت و عسر و حرج باشد، ضررى براى طواف ندارد.
مسأله 375ـ اگر لباسهاى كوچك مانند جوراب، شب كلاه و هميان، كه به تنهايى نمى توان با آن ستر عورت كرد، نجس باشد عيبى ندارد.
مسأله 376ـ اگر تطهير خون قروح و جروح مشقّت داشته باشد، شستن آن لازم نيست; ولى احتياط واجب آن است كه به مقدارى كه مى توان بدن را تطهير كرد، و لباس را عوض نمود، و موجب مشقّت نيست، انجام دهد.
مسأله 377ـ در صورتى كه بتواند با تأخير انداختن طواف، خود و لباس خويش را بدون مشقّت تطهير كند، احتياط آن است كه چنين نمايد; به شرط آن كه وقت باقى باشد.
مسأله 378ـ هرگاه لباس يا بدن نجس باشد، و نداند يا مى دانسته و فراموش كرده، چنانچه بعد از طواف بفهمد طوافش صحيح است، و اگر در حال طواف بفهمد بايد لباس خود را عوض كند، و با لباس پاك طواف را ادامه دهد، و اگر لباس پاكى همراه ندارد طواف را متوقّف مى كند، و لباس يا بدن را آب مى كشد، سپس باقيمانده طواف را به جا مى آورد، و طوافش صحيح است;
خواه قبل از تكميل كردن دور چهارم باشد، يا بعد از آن.
مسأله 379ـ اگر شك داشته باشد كه لباس يا بدنش نجس است يا پاك، مى تواند در آن حال طواف كند; خواه بداند قبلا پاك بوده، يا نداند، ولى اگر يقين داشته باشد كه قبلا نجس بوده، و نداند كه آن را تطهير كرده يا نه، نمى تواند در آن حال طواف كند، بلكه بايد ابتدا تطهير كند، و سپس طواف نمايد.
مسأله 380ـ اگر در بين طواف بدن يا لباس او نجس شود، دست از طواف بر مى دارد، و لباس يا بدنش را آب مى كشد، سپس طواف را از همانجا كه قطع كرده بود ادامه مى دهد،و طوافش صحيح است; خواه قبل از تكميل چهار دور باشد، يا بعد از آن.
مسأله 381ـ اگر در بين طواف نجاستى در بدن يا لباس خود ملاحظه كند، و احتمال دهد كه در همان حال طواف حاصل شده، طبق مسأله قبل عمل مى كند.
سؤال 382ـ شخصى در دور ششم طواف نجاستى در بدن خود مشاهده كرده، و يقين دارد كه از دورهاى قبل بوده است، ولى بدون توجّه به اين مطلب، طواف را تكميل كرده، و پس از تطهير بدن طواف را اعاده مى نمايد، سپس بقيّه اعمال عمره را به انجام مى رساند. آيا اعمال او صحيح است؟
جواب: عمل او اشكالى ندارد.
سؤال 383ـ شخصى در حين طواف متوجّه اندكى خون بر بينى خود مى شود. با دستمال آن را پاك كرده، و طواف را به انجام مى رساند. آيا طوافش صحيح است؟
جواب: اگر بينى او نجس شده بايد آن را آب بكشد، و طواف را تكميل كند، و اگر اين كار را نكرده، احتياط آن است كه بعد از تطهير آن را تكميل كند و نماز بخواند، سپس طواف و نماز را اعاده كند.
سؤال 384ـ اگر بچّه هاى كوچك در حال طواف يا سعى در قنداقه خود بول كنند، چه حكمى دارند؟
جواب: حجّ آنها صحيح است; انشاء الله.
مسأله 385ـ هرگاه مردى ختنه نكرده باشد، طوافش باطل است، و احتياط واجب آن است كه پسر نابالغ نيز ختنه كرده باشد.
مسأله 386ـ اگر بچّه ختنه نشده را وادار به احرام كنند، يا او را محرم نمايند، احرام او صحيح است; ولى تمام طوافهاى او اشكال دارد. بنابراين، چنين فردى در احرام باقى مى ماند، و در آمدن از احرام براى او مشكل مى شود; مگر آن كه او را ختنه كنند، و سپس طواف كند، يا او را طواف دهند.
مسأله 387ـ اگر كسى ختنه كرده به دنيا بيايد، طوافش صحيح است.
مسأله 388ـ هرگاه كسى از روى عمد، يا فراموشى، يا ندانستن مسأله، طواف را بدون ختنه انجام دهد، طوافش باطل است.
سؤال 389ـ تكليف كسى كه ختنه او به طور ناقص انجام شده، و با اين حال اعمال حج را به جا آورده، چه مى باشد؟
جواب: احتياط واجب آن است كه بعد از ختنه صحيح و كامل، طوافها و نماز طوافها را اعاده كند، و اگر نمى تواند به مكّه برود، نايب مى گيرد.
سؤال 390ـ اگر شخصى را به طور ناقص ختنه كرده باشند، به اين معنى كه قسمت بالاى آلت كاملا هويدا نيست، ولى در حال نعوظ آشكار مى گردد. آيا چنين شخصى ختنه شده محسوب، و طوافهايش صحيح است؟ اگر پاسخ منفى است، و ختنه بر آن شخص براى بار ديگر لازم باشد، و او به علّت سنّ بالا از انجام اين كار خجالت بكشد، حكم مسأله چيست؟
جواب: احتياط واجب آن است كه طواف و نماز آن را بعد از ختنه كردن اعاده كند، و در اين گونه مسائل خجالت كشيدن معنى ندارد. مى تواند به طور پنهانى نزد طبيب آگاهى برود و ختنه كند، و اين كار در ايّام ما بسيار آسان است.
مسأله 391ـ پوشانيدن عورت بر طواف كننده واجب است; بلكه لازم است بدن خود را طورى بپوشاند كه نگويند بدنش برهنه است.
مسأله 392ـ احتياط واجب آن است كه تمام شرايط لباس نمازگزار را در حال طواف رعايت كند.
▲طواف در لباس مشمول خمس:
بعد از آن ختم نمايد، تا يقين حاصل كند كه هفت دورِ تمام انجام داده است.
مسأله 401ـ در طواف بايد همان گونه كه همه مسلمين طواف مى كنند شروع كند، و از دقّتهاى افراد وسواسى در مورد محاذات با حجر الاسود بپرهيزد، و در دورهاى ديگر توقّف در نزد حجر
الاسود لازم نيست، بلكه بدون توقّف ادامه مى دهد تا هفت دور تمام شود تا مزاحمتى براى طواف كنندگان حاصل نگردد.
مسأله 402ـ گاه ديده مى شود كه اشخاص جاهل در هر دورى كه به هنگام طواف انجام مى دهند توقّف نموده، و مقدارى عقب و جلو مى روند تا محاذات با حجر الاسود را رعايت كرده باشند، اين كار به هيچ وجه لازم نيست، بلكه گاهى حرام است.
سؤال 403ـ شخصى طواف را از حجر الاسود شروع، و به ركن يمانى ـ كه قبل از حجر الاسود است ـ ختم كرده، و فاصله ركن يمانى تا حجر را بدون نيّت ادامه داده، و دوباره از حجر الاسود نيّت كرده، و به ركن يمانى ختم نموده، و هفت دور طواف را به همين صورت انجام داده است. طواف او چه حكمى دارد؟
جواب: اين طواف باطل است، و بايد اعاده شود.
سؤال 404ـ اگر كسى قبل از حجر الاسود طواف را شروع نموده، و به همانجا ختم كند، آيا طوافش باطل است؟
جواب: طوافش باطل است.
سؤال 405ـ وظيفه شخصى كه به اشتباه طواف را از ركن يمانى شروع، و به همانجا ختم كرده، و سپس نماز طواف را خوانده، و پس از آن متوجّه خطايش شده چيست؟ چنانچه در وسط طواف متوجّه اشتباهش گردد، و طوافش را به حجر الاسود ختم كند، آيا مقدار اضافى براى طواف ضرر دارد؟
جواب: طواف و نماز آن را بايد اعاده كند، و اعاده در صورت دوّم احتياط است.
سؤال 406ـ اگر شخصى يقين كرد ركن مستجار (ركن يمانى كه قبل از حجر الاسود قرار دارد) حجر الاسود است، و طواف را از آنجا شروع و به همانجا ختم كرد، و بعد فهميد كه اين كار خطا بوده، تكليفش چيست؟
جواب: طواف مذكور بنابر احتياط واجب باطل است، و بايد اعاده شود.
▲سوّم: خانه كعبه سمت چپ طواف كننده باشد
مسأله 407ـ واجب است طورى طواف كند كه خانه كعبه طرف دست چپ او باشد (برخلاف حركت عقربه ساعت) همان گونه كه معمول همه مسلمين است.
مسأله 408ـ واجب نيست صورت طواف كننده در حال طواف
رو به جلو باشد; بلكه مى تواند به سمت چپ و راست خود نگاه كند، و حتّى صورت را برگرداند و به عقب نگاه كند.
مسأله 409ـ لازم نيست شانه چپ در تمام حالات محاذى كعبه باشد; بلكه همين اندازه كه مطابق معمول و متعارف مسلمين خانه كعبه را دور بزند كافى است، حتّى اگر گاهى صورت خود را به سوى كعبه كند و به راه خود ادامه دهد مانعى ندارد.
مسأله 410ـ آنچه بعضى از عوام در مورد محاذى بودن دائمى شانه چپ با كعبه (به خصوص موقع رسيدن به حجر اسماعيل) انجام مى دهند هيچ لزومى ندارد; بلكه اگر موجب وهن مذهب گردد جايز نيست، و بهتر است به جاى اين گونه احتياط هاى بيجا، در تمام حالات حضور قلب داشته باشند، و همانند ساير مسلمين كعبه را دور بزنند.
مسأله 411ـ گاه ديده مى شود برخى از افراد جاهل براى احتياط از شخص ديگرى مى خواهد كه او را طواف دهد، و شانه هاى او را به سوى كعبه كند، به گونه اى كه اختيار از طواف كننده سلب مى شود. هر چند اين كار موجب بطلان طواف نمى گردد، امّا بدون شك كارهاى اين افراد بسيار بد و زننده است.
مسأله 412ـ هرگاه بر اثر شلوغى مطاف، و ازدحام طواف كنندگان، مقدارى از طواف برخلاف متعارف انجام شد; مثل اين كه بدن طواف كننده در حال حركت به سمت كعبه واقع شد، يا پشت به كعبه قرار گرفت، يا مقدارى عقب عقب حركت كرد، و طواف را ادامه دهد بايد آن مقدار را از سر بگيرد، و اگر نمى تواند برگردد، بدون قصد طواف همراه جمعيّت دور مى زند تا به محلّ مورد نظر برسد، و از آنجا نيّت كند و ادامه دهد.
مسأله 413ـ اگر بر اثر ازدحام طواف كنندگان، انسان را بدون اختيار به پيش ببرند، در صورتى كه با توجّه به اين امر و با اختيار خود وارد طواف شده، ضررى به طوافش نمى زند.
مسأله 414ـ به هنگام طواف كردن به هر شكل برود مانعى ندارد; مى تواند آهسته يا تند، سواره يا پياده راه برود، يا حتّى بدود، ولى بهتر آن است كه به طور عادى و با آرامش راه برود، و ذكر خدا گويد.
سؤال 415ـ شخصى در حال طواف كعبه را بوسيده، و احتمال مى دهد در آن حال چند قدم راه هم رفته باشد، و اين شك بعد از انجام طواف به وجود آمده است. طوافش چه حكمى دارد؟
جواب: چون شك بعد از طواف بوده، طوافش صحيح است.
سؤال 416ـ شخصى در اثناء طواف به خاطر لمس و بوسيدن بيت الله الحرام از مسير خود منحرف شده، و نمى داند در بازگشت طواف را از همان نقطه ادامه داده يا نه، اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: هرگاه شك بعد از طواف بوده طوافش صحيح است، والاّ بايد از سر بگيرد.
سؤال 417ـ يكى از حجّاج خيال كرده به هنگام طواف مقدارى از شوط را بر اثر فشار جمعيّت طى كرده، ولى يقين به اين مطلب ندارد، و از آنجا كه نمى توانسته آن مقدار را برگردد و اعاده كند، بقيّه شوط را به قصد رجاء و احتياطاً انجام مى دهد (تا اگر آن دور باطل بوده اضافه لغو باشد، و اگر صحيح بوده، اضافه بر طواف محسوب نشود) سپس هفت دور بجا آورده، و آن دور را حساب نكرده است. اين طواف چه حكمى دارد؟
جواب: اين طواف بنابر احتياط صحيح نيست.
سؤال 418ـ شخصى به هنگام طواف بر اثر فشار جمعيّت چند گام به جلو رفته، سپس به جاى آن كه همان مقدار را جبران كند، آن را رها كرده و يك دور ديگر به جا آورده، كه مجموعاً هفت دور تمام و يك دور ناقص مى شود. آيا اين طواف صحيح است؟
جواب: طوافش اشكال دارد، و بايد آن را اعاده كند.
سؤال 419ـ اگر محرم از ابتدا بداند كه بر اثر شلوغى طواف كنندگان مقدارى از طواف يا همه آن را بى اختيار انجام خواهد داد، آيا از اوّل مى تواند نيّت كند آن مقدار، كه جمعيّت او را مى برد، نيز جزء طواف باشد، و آن را مثل طواف سواره محسوب نمايد؟
جواب: طوافش صحيح است، و اشكالى ندارد.
سؤال 420ـ شخصى در حال طواف به يكى از طواف كنندگان كه روى زمين افتاده، برخورد نموده، و او را از روى زمين بلند مى كند. ممكن است در اين حال چند گامى به جلو برود، در حالى كه توجّه به طواف ندارد. در نتيجه نمى داند كه آيا مقدارى از طواف را بدون قصد بجا آورده يا نه، تكليفش چيست؟
جواب: اگر قصد طواف، و لو اجمالا، داشته كافى است.
مواقع ازدحام رعايت احتياط مستحب است; يعنى اگر طواف كردن در فاصله مزبور مشكل نباشد، از آن حد خارج نشود.
مسأله 431ـ اتّصال صفوف طواف كنندگان شرط نيست.
مسأله 432ـ طواف در طبقات بالا در حال ازدحام زياد، و در مورد بيماران كه اجازه طواف از پائين به آنها داده نمى شود، اشكالى ندارد; و گرفتن نايب لازم نيست.
سؤال 433ـ خانمى بدون كمك ديگران قادر بر طواف نيست يا بايد او را با تخت در خارج مطاف طواف دهند، يا شخص نامحرمى او را بر پشت بگيرد، و در محدوده مطاف طواف دهد. وظيفه اش چيست؟
جواب: با توجّه به اين كه به فتواى ما مطاف حدّ معينى ندارد، او را با تخت در پشت مقام ابراهيم طواف دهند.
سؤال 434ـ كسى كه به حدود مطاف آگاهى نداشته، طواف را بجا آورده، و پس از آن شك مى كند كه در مطاف بوده يا نه، آيا طوافش صحيح است؟
جواب: همان گونه كه در بالا آمد در هر صورت طوافش صحيح است; چون طواف حدّ معينى ندارد.
سؤال 435ـ چنانچه محرم يقين داشته باشد كه در حال طواف در محدوده معيّن با مرد نامحرم يا زن نامحرم برخورد مى كند، آيا باز هم لازم است در محدوده معيّن طواف كند؟
جواب: گفتيم كه طواف حدّ معينى ندارد. به علاوه برخورد از روى لباس بدون قصد خاصّ اشكال ندارد.
سؤال 436ـ گاه انسان ناچار مى شود از محدوده طواف ـ فاصله ميان مقام ابراهيم و كعبه ـ دورتر شود، خواه به سبب نظافت كاركنان مسجدالحرام باشد، يا تعميراتى كه احياناً در بعضى از اطراف كعبه انجام مى دهند، يا كسانى كه با ويلچر و تخت روان طواف داده مى شوند و مانند اينها، آيا طوافشان صحيح است؟
جواب: همان گونه كه قبلاً گفتيم طواف از نظر ما محدوده خاصى ندارد، و در حال اختيار نيز مى توان از فاصله مقام و كعبه دورتر طواف كرد
1 . اين فاصله بيست و شش ذراع و نيم، يعنى كمتر از سيزده متر مى باشد.
مناسک عمره مفرده (۵)
▲هفتم: موالات
مسأله 437ـ موالات عرفى در طواف شرط است; يعنى بايد هفت دور پى در پى دور خانه خدا بگردد، و كمتر از هفت دور كافى نيست; ولى در طواف مستحب موالات شرط نيست.
مسأله 438ـ هرگاه طواف را عمداً قطع كند (براى رفع خستگى، يا نوشيدن آب، و مانند آن) ولى از مسجد خارج نشود، و قبل از فوت موالات بازگردد، و از همان جا كه قطع كرده ادامه دهد، طوافش صحيح است. خواه كمتر از چهار شوط طواف كرده باشد، يا بيشتر.
مسأله 439ـ هرگاه كسى مشغول طواف واجب باشد و وقت نماز فريضه، يا نافله وتر فرا رسد، مى تواند طواف را قطع كرده، و نماز را به جا آورد، سپس بقيّه طواف را تكميل كند; خواه قبل از چهار دور باشد، يا بعد از آن.
مسأله 440ـ اگر شخصى در حال طواف باشد، و وقت نماز واجب تنگ گردد، واجب است طواف را رها كند، و نمازش را بخواند، سپس اگر بعد از چهار دور رها كرده، از همانجا طواف را تمام نمايد، در غير اين صورت بنابر احتياط از اوّل شروع مى كند.
مسأله 441ـ قطع طواف براى رسيدن به نماز جماعت، يا رسيدن به وقت فضيلت نماز واجب، جايز بلكه مستحب است، و بعد از انجام نماز، طواف را از همانجا كه قطع كرده ادامه مى دهد، و احتياط مستحب آن است كه طبق مسأله بالا عمل كند. (توجّه داشته باشيد كه اين مسأله در مورد نماز جماعت است).
مسأله 442ـ اگر بدون عذر طواف را قطع كرد، و كارى كه منافات با طواف داشت انجام داد، مثل اين كه فاصله زيادى انداخت، و موالات عرفيّه از بين رفت، احتياط آن است كه اگر چهار دور بجا آورده طواف را تمام كند، و سپس اعاده نمايد; ولى مانعى ندارد از آغاز طواف را از سر بگيرد.
مسأله 443ـ هرگاه در اثناء طواف عذرى پيدا شد، مثل بيمارى شديد، يا حيض، يا باطل شدن وضو و مانند آن، اگر عذر مذكور بعد از تمام شدن چهار دور بوده، پس از رفع عذر برمى گردد، و طواف را تكميل مى كند، ولى اگر قبل از تمام شدن چهار دور بوده، آن طواف را رها كرده، دوباره از اوّل شروع مى كند، و احتياط مستحب در فرض اوّل (در غير حيض) اتمام و اعاده است.
مسأله 444ـ هرگاه عذر شخصى كه طواف را قطع كرده، ادامه پيدا كند تا زمانى كه وقتِ انجامِ طواف تنگ شود، در صورت امكان بايد او را به مسجد الحرام بياورند و طوافش دهند، و اگر ممكن نيست برايش نايب بگيرند.
مسأله 445ـ اگر در حال سعى صفا و مروه يادش آمد كه طواف را ناقص به جا آورده، بايد برگردد و طواف را از همانجا كه ناقص كرده تكميل كند، سپس بقيّه سعى را بجا آورد، و طواف و سعيش هر دو صحيح است. لكن احتياط واجب آن است كه اگر طواف كمتر از چهار دور بوده، آن را تمام كند و سپس اعاده نمايد. همچنين اگر سعى را كمتر از چهار بار انجام داده، آن را تمام نموده و سپس اعاده كند، و در هر دو حالت مى تواند طواف يا سعى را رها كرده، از اوّل بجا آورد.
مسأله 446ـ حاجى مى تواند طواف را رها نموده، خانه را ببوسد، و سپس برگردد و از همانجا كه قطع كرده طواف را ادامه دهد، ولى بهتر است اين كارها را انجام ندهد.
سؤال 447ـ شخصى در شوط اوّل طواف بود كه نماز جماعت شروع شد. بدين جهت طواف را قطع كرده، و مشغول نماز مى شود. پس از نماز، طواف را از سر مى گيرد، و هفت شوط كامل به جا مى آورد. آيا طواف او صحيح است؟
جواب: اشكال ندارد.
سؤال 448ـ شخصى در وسط طواف، آن را به هر دليل رها كرده، و طواف را از سر مى گيرد. آيا طوافش صحيح است؟ اگر اعمال بعدى را انجام داده باشد، چه وظيفه اى دارد؟
جواب: طواف و اعمال بعدى در هر حال صحيح است.
سؤال 449ـ تعدادى از زائران خانه خدا مشغول طواف بودند كه مأمورين نظافت مسجدالحرام شروع به نظافت نموده، و طواف كنندگان به ناچار طواف را رها كردند. مدّتى طول كشيد، خيال كردند موالات عرفيّه به هم خورده، بدين جهت طواف را از سر گرفتند. در صورتى كه به هم خوردن موالات مشكوك باشد، طوافشان چه حكمى دارد؟
جواب: در هر صورت اشكالى ندارد.
سؤال 450ـ شخصى شوط اوّل طواف را، كه به طور ناقص انجام شده بود، رها نموده، سپس شش شوط ديگر به جا مى آورد، بعد از آن شوط اوّل را اعاده مى كند. آيا طوافش صحيح است؟
جواب: هرگاه نيّتش اجمالا انجام طواف واجب شرعى بوده، مانعى ندارد.
سؤال 451ـ شخصى نيّت طواف را در دل مى گذراند، و به قصد طواف حركت مى كند. پس از چند قدمى گمان مى كند نيّت طواف بايد به زبان آورده شود، بدين جهت آن دور را رها نموده، و برمى گردد، و نيّت را به زبان آورده، و طواف را از نو شروع مى كند. آيا طوافش صحيح است؟
جواب: اشكال ندارد.
سؤال 452ـ شخصى طواف خود را بر هم مى زند و طواف ديگرى را شروع مى كند. آن را نيز بر هم زده و طواف سوّم را آغاز و به اتمام مى رساند. اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: طواف آخر او اشكال ندارد. ولى سزاوار است مؤمنان از اين گونه كارها حتّى الامكان بپرهيزند.
سؤال 453ـ شخصى در شوط ششم بر اثر خستگى از ادامه طواف باز مى ماند. بدين جهت طواف را قطع نموده، به استراحت مى پردازد، و شخص ديگرى را نايب مى كند كه بقيّه طوافش را انجام دهد; سپس خودش نماز طواف را بجا مى آورد. بعداً متوجّه مى شود كه استراحت در وسط طواف موالات را بر هم نمى زند. اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: بقيّه طواف را خودش تكميل مى كند، سپس نمازش را اعاده مى نمايد.
سؤال 454ـ شخصى در حال طواف غش كرده، و از ادامه طواف باز مى ماند، و پس از چند ساعت به هوش مى آيد. آيا مى تواند طوافش را از همان جا كه قطع شده ادامه داده، سپس بقيّه اعمالش را بجا آورد؟
جواب: اگر طوافش قبل از اتمام شوط چهارم قطع شده، وضو مى گيرد و طواف را از اوّل شروع مى كند، و اگر بعد از شوط چهارم بوده، پس از وضو از همانجا ادامه مى دهد.
سؤال 455ـ كسى كه وظيفه اش اتمام و اعاده طواف است، هرگاه طواف ناقص خود را اتمام نموده، و به هنگام اعاده طواف، دوباره طوافش قطع شود. آيا اين طواف را نيز بايد اتمام و اعاده كند؟
جواب: آرى، فرقى نمى كند.
سؤال 456ـ در مواردى كه بايد احتياطاً طواف را تمام كند، سپس نماز طواف را بخواند، و پس از آن طواف و نماز آن را اعاده كند، اگر يك طواف به قصد اعمّ از تمام و اتمام انجام دهد (يعنى چنانچه آن مقدار انجام شده باطل بوده، تمام هفت شوط را قصد طواف داشته باشد، و چنانچه صحيح بوده فقط بقيّه را قصد طواف داشته باشد) و سپس دو ركعت نماز طواف بخواند، آيا كفايت مى كند؟
جواب: بهتر آن است كه طواف اوّل را رها كرده، طواف ديگرى را شروع كند. زيرا اين احتياط مستحب است.
سؤال 457ـ در مواردى كه طواف و سعى را اتمام و اعاده مى كند، آيا ترتيب نيز لازم است؟
جواب: آرى، احتياط آن است كه ابتدا طواف را تمام كند و نماز بخواند، سپس طواف و نماز آن را اعاده نمايد، و بعد به سراغ سعى برود.
سؤال 458ـ در مواردى كه طواف و نماز بايد اعاده شود، آيا لازم است با لباس احرام باشد؟
جواب: لازم نيست.
▲عدم تمكّن از طواف
مسأله 459ـ هرگاه محرم بر اثر بيمارى قادر بر انجام طواف نباشد تا وقت طواف تنگ شود، اگر ممكن است، او را به نحوى ببرند و طواف دهند (هر چند بر دوش بگيرند، يا بر چرخ يا تخت بنشانند. البتّه با رعايت شرايط و احكام طواف در حدّ ممكن) و اگر به اين شكل هم ممكن نباشد، براى او نايب مى گيرند.
▲نقصان طواف
مسأله 460ـ اگر محرم مشغول سعى بين صفا و مروه شود، سپس يادش بيايد كه طواف را بجا نياورده، بايد سعى را رها كرده و طواف و نماز طواف را انجام دهد، و پس از آن سعى را اعاده نمايد.
سؤال 461ـ اگر بعد از تقصير متوجّه نقصان يا بطلان طواف عمره شد، چه وظيفه اى دارد؟
جواب : بايد طواف و نماز آن را اعاده كند ولى ظاهراً از احرام خارج شده و كفّاره اى ندارد.
سؤال 462ـ اگر بعد از طواف و نماز آن متوجّه شود كه يك يا دو دور از طواف را بجا نياورده، تكليف چيست؟
جواب : بايد مقدار نقصان را تدارك كند و نماز طواف را مجدداً بخواند.
▲كم يا زياد كردن طواف
مسأله 463ـ كم يا زياد كردن طواف جايز نيست. هرگاه كسى از روى عمد يا جهل چيزى بر هفت دور بيفزايد، طواف او باطل است، و اگر طواف واجب را كم كند، چنانچه قبل از فوت موالات عرفيّه بازگردد و آن را تكميل نمايد، طوافش صحيح است، والاّ طواف او باطل مى شود، و بايد از نو شروع كند.
مسأله 464ـ طواف واجب يا مستحب را مى توان قطع كرد، و از نو شروع نمود. (اين حكم براى حلّ بسيارى از مشكلات طواف كارساز است; زيرا مى تواند آن را رها كند، و از سر بگيرد).
مسأله 465ـ هرگاه طواف را از روى عمد بيش از هفت دور به جا آورد طواف او باطل است; خواه از اوّل قصد زيادى داشته باشد، يا بعد از إتمام هفت دور قصد كند كه چيزى بر آن اضافه نمايد، و خواه زيادى به اندازه يك دور باشد، يا كمتر، يا بيشتر; امّا اگر مقدار اضافى را به قصد طواف به جا نياورد، مثل اين كه در اوّل كار يك دور با جمعيّت حركت مى كند تا به طواف آشنا شود، سپس هنگامى كه مقابل «حجر الاسود» رسيد قصد طواف مى كند، اين كار ضررى ندارد، همچنين اگر بعد از تمام شدن هفت دور بر اثر كثرت جمعيّت نتواند فوراً از دايره طواف خارج شود، مانعى ندارد مقدارى با مردم بدون قصد طواف ادامه دهد، و بعد خارج شود.
مسأله 466ـ هرگاه از روى سهو طواف را زيادتر از هفت دور به جا آورد، اگر اضافه كمتر از يك دور باشد، آن را قطع مى كند و طوافش صحيح است، و اگر يك دور يا بيشتر باشد، احتياط آن است كه به قصد قربت بر آن بيفزايد تا هفت دور ديگر به عنوان طواف مستحب كامل شود، و بعد دو ركعت نماز طواف واجب را به جا مى آورد، و پس از سعى (در آنجا كه سعى واجب است) دو ركعت ديگر براى طواف مستحب به جا مى آورد. و لازم نيست قصد كند طواف اوّل واجب است، و دوّم مستحب; بلكه همين اندازه كه به قصد قربت انجام دهد كافى است.
مسأله 467ـ هرگاه از روى سهو و فراموشى طواف واجب را ناقص بگذارد، اگر بعد از تمام كردن چهار دور باشد، برمى گردد و طواف را كامل مى كند. (خواه موالات از دسته رفته باشد، يا نه) و اگر قبل از چهار دور باشد چنانچه موالات به هم نخورده، مى تواند آن را تكميل نمايد وگرنه، بايد از نو شروع كند.
مسأله 468ـ چنانچه پس از بازگشت به وطن متوجّه نقصان در طواف شود، احتياط آن است كه برگردد، و طوافش را طبق آنچه در بالا گفتيم تكميل كند، و اگر نتواند، يا مشكل باشد، نايب بگيرد. و احتياط آن است كه يك گوسفند در مكّه، و اگر نتواند در شهر خود، قربانى نمايد.
مسأله 469ـ هرگاه طواف كننده از روى عمد از اوّل قصد كند كمتر از هفت دور يا بيشتر بجا آورد، طوافش باطل است; هر چند به هفت دور تمام كند.
مسأله 470ـ احتياط واجب آن است كه اگر طواف كننده از روى ندانستن مسأله، يا فراموشى يا غفلت كمتر از هفت دور يا بيشتر بجا آورد، طواف را اعاده كند.
مسأله 471ـ اگر در وسط طواف از قصد هفت دور برگشت (چه قصد كرده باشد كمتر انجام دهد، و يا بيشتر) از همانجا كه چنين نيّتى كرده طوافش باطل است. و احتياط آن است كه طواف را به نيّت صحيح تمام كرده، و سپس اعاده كند، و اگر با اين قصد زيادتر از هفت شوط انجام دهد، اصل طواف باطل مى شود.
مسأله 472ـ چنانچه شخصى گمان كند همانطور كه هفت دور طواف مستحب است، يك دور هم استحباب دارد، و قصد كند هفت دور طواف واجب كند، و يك دور مستحب هم به دنبال آن انجام دهد، يا به همين نيّت هشت دور طواف كند، طوافش صحيح است، ولى آن يك دور بى فايده و باطل است; زيرا طواف، كمتر از هفت دور نيست.
سؤال 473ـ شخصى چند متر از يك شوط طواف را خراب كرده، و چون محلّ دقيق آن را نمى دانسته آن را رها نموده، و يك شوط ديگر از حجر الاسود شروع و به آنجا ختم كرده است. اگر نيّت او اين باشد كه آنچه خراب شده به نحو صحيح انجام شود، و زيادى قبلى و بعدى به عنوان مقدّمه علميّه باشد، طوافش چه حكمى دارد؟
جواب: طوافش صحيح است، مگر اين كه بعد از خراب شدن آن شوط، آن قسمت طواف را ادامه داده باشد كه در اين صورت طواف اشكال دارد.
سؤال 474ـ كودك نابالغى با اجازه پدرش محرم شده، و طواف را نيمه كاره رها كرده، به تصوّر اين كه همان مقدار كافى است، و سعى را نيز از طبقه دوم انجام داده است. اكنون تكليف او چيست؟
جواب: سعى و طوافش باطل است. بايد طواف و نماز و سعى را اعاده نموده، سپس تقصير نمايد.
سؤال 475ـ شخصى پس از تمام شدن هفت دور طواف، دو دور ديگر براى جبران نقص احتمالى به قصد احتياط به جا مى آورد. آيا اين عمل ضررى به طوافش مى رساند؟
جواب: طواف او اشكالى ندارد.
سؤال 476ـ شخصى به هنگام سعى بين صفا و مروه متوجّه مى شود بيش از هفت دور طواف كرده است. وظيفه او چيست؟
جواب: احتياط آن است كه سعى را تكميل نموده، سپس طواف و نماز طواف و سعى را دوباره بجا آورد، و پس از آن تقصير كند.
سؤال 477ـ اگر هنگام خروج از محلّ طواف بعد از دور هفتم، مقدارى از مسافت را به قصد آن كه جزء طواف باشد به جا آورد، چه حكمى دارد؟
جواب: اگر عمدى باشد، طوافش باطل مى شود، و اگر سهوى باشد بايد قطع كند، و طوافش صحيح است.
▲قِران در طواف
مسأله 478ـ «قِران»، يعنى دو طواف را پشت سر هم بجا آوردن بى آن كه در وسط آن نماز طواف بخواند، اگر در طواف واجب باشد حرام است، ولى طواف اوّل باطل نمى شود; مگر اين كه از آغاز چنين قصدى داشته باشد، كه در اين صورت صحيح بودن طواف اوّل او مشكل است.
مسأله 479ـ «قِران» در طواف مستحب مكروه است، ولى حرام و باطل نيست.
مسأله 480ـ اگر شخص محرم يك دور، يا كمتر، يا بيشتر، بر هفت دور بيفزايد، و قصدش اين باشد كه مقدار اضافه جزء آن طواف نباشد، حكم قِران ميان دو طواف را دارد كه حرام است، ولى طواف اوّل باطل نيست.
سؤال 481ـ زنى به همراه شوهرش، كه يك دور طواف را انجام داده بود، شروع به طواف مى كند، و پس از اتمامِ طوافِ همسرش، كه دور ششم او بوده، طواف را از سر مى گيرد، و هفت دور ديگر مى زند. طواف اوّل و دوّم زن چه حكمى دارد؟
جواب: طوافى را كه از سرگرفته صحيح است.
سؤال 482ـ آيا «قِران در طواف» كه حرام است، طواف را نيز باطل مى كند؟
جواب: اگر از اوّل يا در وسط طواف اوّل، قصد قِران داشته احتياط در اعاده طواف است، و اگر بعد از تمام شدن طواف اوّل قصد قِران كرده، طواف اوّل باطل نمى شود.
سؤال 483ـ شخصى پس از انجام هفت دور طواف عمره مفرده، با خود مى گويد: «اين طواف دلچسب نشد» بدين جهت و بدون خواندن نماز طواف، هفت دور ديگر طواف مى كند، سپس نماز و سعى را انجام داده، و تقصير مى كند. آيا عمل او صحيح است؟
جواب: عمل او صحيح است; هر چند ناآگاهانه داخل در قِران حرام شده است.
▲شك در طواف
مسأله 484ـ اگر بعد از فراغت از طواف، در عدد دورهاى طواف يا شرايط طواف مانند وضو و غيره شك كند اعتنا نمى كند.
مسأله 485ـ هرگاه بعد از رسيدن به «حجر الاسود» شك كند هفت دور به جا آورده، يا هشت دور، يا بيشتر، نبايد اعتنا كند، و طوافش صحيح است. همچنين اگر در وسط دور شك كند كه دور هفتم است يا بيشتر، آن دور را تمام كند، و طوافش صحيح است.
مسأله 486ـ اگر در آخر دور، يا در وسط دور، شك كند شش دور به جا آورده، يا هفت دور، طواف او بنابر احتياط واجب باطل است، و بايد آن را رها كرده، از نو شروع كند. همچنين است در هر موردى كه يك طرف شك كمتر از هفت دور باشد; امّا در طواف مستحب در اين موارد بنابر كمتر مى گذارد، و طواف را كامل مى كند
و طوافش صحيح است.
مسأله 487ـ شخص كثير الشّك كه در طواف زياد شك مى كند نبايد به شكّ خود اعتنا كند، و آن طرفى را كه مناسبتر براى او است بگيرد; مثلا اگر ميان پنج و شش شك كند، بنابر شش مى گذارد و اگر ميان هفت و هشت شك كند، بنا را بر هفت مى گذارد.
مسأله 488ـ ظنّ و گمان در مسائل گذشته در حكم شك است، و بايد مطابق حكم شك عمل كند.
مسأله 489ـ مانعى ندارد كه انسان براى شمردن دورهاى طواف به رفيق و همراه خود اعتماد كند (در صورتى كه فرد مورد اعتمادى باشد).
مسأله 490ـ بعضى براى حفظ عدد دورهاى طواف، دعاى توسّل و مانند آن را شروع مى كنند، تا به هفتمين معصوم(عليه السلام)برسند. اين كار مناسب نيست; به خصوص اگر با صداى بلند خوانده شود. بهتر است از اذكار ديگر استفاده شود.
سؤال 491ـ اگر فردى در طواف هاى متعدد هر بار در يك مورد شك مى كند (در اشواط، در بطلان، طهارت، هل دادن) چه تكليفى دارد؟
جواب : هرگاه كثير الشك محسوب شود، اعتنا به شكش نكند.
سؤال 492ـ اگر در هنگام طواف در صحّت دور سابق، يا قسمتى از دور فعلى ـ كه مشغول انجام آن است و محلّ آن گذشته ـ شك كند، چه حكمى دارد؟ مثلا مشغول انجام دور چهارم است و از حجر اسماعيل هم گذشته، ولى در صحّت دور سوم شك دارد، يا در مورد دور چهارم شك دارد كه از داخل حجر طواف كرده، يا از خارج آن دور زده است. اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: طوافش صحيح است.
سؤال 493ـ شخصى به هنگام انجام طواف در تعداد دورهاى طواف شك كرد، و چون گمانش به يك طرف بيشتر بود بنا را بر آن طرف گذاشت. پس از انجام اعمال، يقين به صحّت طواف پيدا كرد. آيا طوافش صحيح است؟
جواب: صحيح است.
سؤال 494ـ اگر حاجى در حال طواف، يا سعى، شك كند كه دور چندم طواف يا سعى است، و با همين حال عمل خويش را ادامه دهد، سپس به يك طرفِ شك يقين پيدا كرده، و عمل را تمام نمايد، آيا چنين عملى صحيح مى باشد؟
جواب: اگر طواف يا سعى را به اميد انجام وظيفه شرعى ادامه دهد، و بعد يقين پيدا كند اشكالى ندارد، و طواف و سعى او صحيح است.
سؤال 495ـ گاه انسان شك مى كند كه فلان شوط طواف را درست انجام داده، يا نه؟ آيا جايز است بعد از طواف يك شوط ديگر به عنوان احتياط به جا آورد، سپس نماز طواف را بخواند؟
جواب: با قصد مذكور مانعى ندارد.
سؤال 496ـ شخصى در پايان يكى از دورهاى طواف آن را رها كرده، و لحظه اى استراحت مى كند. هنگامى كه براى تكميل آن برمى گردد شك مى كند كه شوط پنجم بوده، يا ششم؟ وظيفه اش را بيان فرمائيد.
جواب: احتياط واجب آن است كه آن طواف را رها كند، و از نو شروع نمايد.
سؤال 497ـ معيار و ملاكِ كثير الشّك بودن در طواف چيست؟
جواب: كثير الشّك بودن يك امر عرفى است; يعنى مردم بگويند او بسيار شك مى كند.
سؤال 498ـ كسى كه با كاروان طواف مى كند اگر همراهان مى گويند هفت دور شده و خودش فكر مى كند كه شش دور انجام داده است يا بالعكس وظيفه او چيست؟
جواب : اگر از گفته ديگران اطمينان به تعداد دورها حاصل نكند بايد به يقين خود عمل نمايد، ولى اگر با گفته ديگران شك برايش حاصل شود طواف او باطل است.
▲نيابت در طواف
مسأله 499ـ طواف دادن شخصى كه خود مى تواند طواف كند با چرخ يا تخت روان مانعى ندارد.
سؤال 500ـ آيا كسانى كه قادر به انجام طواف نيستند بايد نايب بگيرند؟ يا لازم است توسّط چرخ، يا تخت هاى مخصوص طواف داده شوند; هر چند آنها را در خارج از محدوده، يا از طبقه بالا، طواف دهند؟
جواب: نيابت لازم نيست، و طواف به شكل مزبور صحيح است، و طواف از طبقه بالا به هنگام ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 501ـ آيا قسمتى از طواف، براى كسانى كه قادر نيستند تمام آن را خودشان انجام دهند، قابل نيابت هست؟
جواب: در صورت امكان آنها را در باقيمانده سوار بر چرخ و مانند آن طواف دهند، در غير اين صورت، براى تمام طواف نايب بگيرند.
سؤال 502ـ شخص ناتوانى كه به خاطر گرانى نمى تواند طواف را بوسيله تخت روان و مانند آن انجام دهد، آيا مى تواند نايب بگيرد؟
جواب: مانعى ندارد.
سؤال 503ـ آيا مُحرم مى تواند قبل از انجام طواف واجب خود به نيابت از معذور طواف انجام دهد؟
جواب: مانعى ندارد.
سؤال 504ـ آيا كسى كه فقط نيابت در طواف يا سعى مى كند لازم است لباس احرام بپوشد؟
جواب: لازم نيست.
▲ديگر سؤالات طواف
مسأله 505ـ سخن گفتن و خنديدن در حال طواف، و حتّى خوردن چيزى، طواف را باطل نمى كند; ولى بهتر است در حال طواف (خواه واجب باشد، يا مستحب) سخنى جز ذكر خدا و دعا نداشته باشد، و با حضور قلب اين عبادت بزرگ را انجام دهد، و از هر كارى كه حضور قلب را مى كاهد، پرهيز كند.
سؤال 506ـ اگر طواف، يا نماز طواف، يا سعى شخصى در عمره به جهتى باطل شده، و آن شخص بدون توجّه به اين مطلب تقصير نموده، و از احرام خارج شده باشد، سپس متوجّه بطلان عمل مذكور گردد، چه وظيفه اى دارد؟
جواب: بايد عمل باطل شده را جبران كند، ولى ظاهراً از احرام خارج شده، و كفّاره اى ندارد.
سؤال 507ـ شخصى طواف عمره خويش را غلط انجام داده، و پس از آن، چندين طواف نيابى نيز به همان صورت به جا آورده است. تكليف او در مورد طوافهاى مذكور چيست؟
جواب: اگر از روى سهو و فراموشى باشد عمره او صحيح است، و اگر عمداً يا جهلا بوده، عمره او اشكال دارد. طواف هاى نيابى نيز همين حكم را دارد.
سؤال 508ـ هرگاه محرم لباس احرام را كنار بگذارد و اعمال عمره، نظير طواف و سعى، را جهلا يا عمداً با لباس دوخته انجام دهد، اعمالش چه حكمى دارد؟
جواب: طواف و سعى مزبور صحيح، و عمره مذكور مُجزى است، ولى اگر عمداً باشد كفّاره دارد.
سؤال 509ـ به هنگام طواف، و بر اثر فشار و ازدحام، بعضى از وسائل طواف كنندگان مثل ساعت، انگشتر، احرامى، شانه و مانند آن، روى زمين و زير دست و پاى طواف كنندگان مى افتد، كه برداشتن آن خطرناك است. بعضى از طواف كنندگان پا روى آن مى گذارند. آيا اين عمل ضررى به طواف آنها مى زند؟
جواب: اشكالى ندارد، ولى عمداً پا روى آن نگذارند.
سؤال 510ـ اگر انسان هنگام طواف پا روى احرامى ديگران بگذارد، و بداند اين كار موجب اذيّت و آزار صاحب آن مى شود، طوافش چه حكمى دارد؟
جواب: به طواف ضررى نمى زند، ولى عمداً اين كار را نكند.
سؤال 511ـ حجّاج اهل سنّت هنگام طواف وقتى به محاذى حجرالاسود مى رسند، دستها را بلند كرده و تكبير مى گويند، و سپس به طواف خود ادامه مى دهند. آيا اين كار طبق نظر علماى شيعه نيز سفارش شده است؟
جواب: اين كار سفارش نشده است.
سؤال 512ـ گاه در حال طواف تماس با بدن نامحرم حاصل مى شود آيا ضررى براى طواف ندارد؟
جواب: طواف او باطل نمى شود، و كفّاره اى هم ندارد، حتّى اگر خداى نكرده از روى عمد باشد، ولى بايد مراقب دام هاى شيطان بود.
جواب: فقط بايد نماز را اعاده كند.
سؤال 521ـ در يكى از روزنامه هاى عربستان مقاله اى تحت عنوان: «آيا جابجايى مقام ابراهيم مناسب است؟» به چاپ رسيده، و مطالبى در مورد لزوم اين كار به منظور رفع مانع براى طواف كنندگان مطرح شده است. لطفاً بفرمائيد:
الف) چنين اقدامى از نظر شرعى چه حكمى دارد؟
جواب: جابجايى مقام ابراهيم ضررى به امر طواف نمى زند; زيرا جايز است طواف در دو طرف مقام ابراهيم انجام شود; امّا از آنجا كه مقام ابراهيم معيارى براى محلّ نماز «طواف واجب» است، و اين تغيير سبب مى شود كه معيار مزبور به هم بخورد، تغيير آن شرعاً مجاز نيست.
ب) در صورت عملى شدن اين طرح، تكليف حجّاج در مورد طواف و نماز طواف چيست؟
جواب: همان طور كه گذشت براى طواف مشكلى
ايجاد نمى شود; زيرا طواف در پشت مقام نيز جايز است; امّا اگر خدايى نكرده آنها اقدام به چنين كار خلافى كنند، زائران بايد محلِّ تقريبىِ فعلىِ آن را براى نماز «طواف واجب» در نظر بگيرند، و طبق آن عمل كنند.
سؤال 522ـ گاه انسان مى داند كه اگر نماز طواف را شروع كند، طواف كنندگان او را حركت داده، جا بجا مى كنند; ولى در عين حال نماز را شروع مى كند. اگر اين نماز را تمام كند صحيح است؟
جواب: اگر به اميد اين كه بتواند آن را كامل كند انجام داده، و او را جا به جا نكردند، نماز او صحيح است، و اگر كمى جا به جا كنند، به طورى كه صورت نماز به هم نخورد، و در حال جا به جايى سكوت كند، آن نيز مانعى ندارد.
سؤال 523ـ شخصى مشغول نماز طواف بود كه طواف كنندگان او را حركت دادند. پس از استقرار ذكرى را كه در حال حركت خوانده بود تكرار كرد، ولى دوباره او را حركت دادند، او نيز ذكر را تكرار كرد. آيا نمازش صحيح است؟
جواب: اگر طورى حركت داده اند كه استقرار او از بين رفته، تكرار ذكر مانعى ندارد; در غير اين صورت، تنها به قصد احتياط تكرار كند، به شرط آن كه از روى وسواس نباشد.
سؤال 524ـ هنگامى كه قسمتى از زمين مسجد الحرام نجس مى شود، كاركنان آنجا اقدام به تطهير آن به روش غير صحيح مى كنند. آيا نماز خواندن بر روى آن قسمت از زمين، كه به روش فوق تطهير شده و هنوز مرطوب است، جايز است؟
جواب: احتياط آن است كه در مكان ديگرى نماز بخواند; ولى اگر يقين به نادرستى روش آنها ندارد اشكالى ندارد، و جستجو در اين امور لازم نيست.
سؤال 525ـ آيا در نماز طواف رعايت تقدّم و تأخّر بين مرد و زن لازم است؟
جواب : لازم نيست ولى اگر به سهولت بتوان اين مطلب را رعايت كرد، احتياط رعايت آن است.
سؤال 526ـ در موقع نماز طواف امكان ندارد كه مردان و زنان طورى بايستند كه محاذى هم نباشند، يا زنان جلوتر از مردان مشغول نماز نشوند. در اين صورت نماز چه حكمى دارد؟
جواب: در اين شرايط اشكالى ندارد.
سؤال 527ـ آيا طواف عمره مفرده مستحب، حكم طواف واجب را دارد، كه بايد نماز آن پشت مقام ابراهيم باشد يا حكم طواف مستحبّى را دارد كه مى توان در هر جاى مسجدالحرام آن را خواند؟
جواب: حكم طواف واجب را دارد و بايد نماز آن پشت مقام ابراهيم باشد، البته به مقدارى كه ميسّر است.
مناسک عمره مفرده (۶)
▲كيفيّت نماز طواف
مسأله 528ـ نماز طواف را مى توان بلند يا آهسته خواند، و اذان و اقامه ندارد، و در چيزهاى ديگر شبيه نماز صبح است; ولى بنابر احتياط واجب، جماعت در نماز طواف مشروع نيست.
مسأله 529ـ در نماز طواف هر سوره اى، جز سوره هاى سجده را مى توان خواند; ولى مستحبّ است در ركعت اوّل پس از حمد سوره «توحيد» و در ركعت دوم سوره «كافرون» را بخواند.
سؤال 530ـ اگر خانمى اذكار نماز طواف را به قدرى بلند بخواند كه نامحرم بشنود، چه حكمى دارد؟
جواب: مانعى ندارد، ولى بهتر است آهسته تر بخواند.
سؤال 531ـ آيا روحانى كاروان، كه نماز طوافش را به صورت فرادى خوانده، مى تواند همان نماز را مانند نمازهاى يوميّه، به نيّت جماعت براى افراد كاروان امامت كند؟
جواب: بنابر احتياط واجب نماز طواف را نمى توان با جماعت خواند.
▲اصلاح قرائت نماز
مسأله 532ـ بر هر مكلّفى واجب است قرائت نماز خود را ياد بگيرد; يعنى حمد و سوره و ساير ذكرهاى نماز را به طور صحيح بخواند; ولى اگر به علّت بيسوادى، يا علل ديگر، بعد از تلاش لازم نتوانست قرائت را به طور كامل بخواند، همان مقدار كه مى تواند كافى است، و اگر مى تواند ياد بگيرد، امّا كوتاهى كند، معصيت نموده است، ولى اگر وقت تنگ باشد، و فرصت براى ياد گرفتن نباشد، بايد به همان مقدار كه توانايى دارد نمازها و از جمله نماز طواف را بخواند، و نايب گرفتن لازم نيست.
مسأله 533ـ اگر كسى نمى داند كه قرائت نمازش درست نيست، و در نادانى خود معذور باشد، نمازش صحيح است، و اعاده ندارد; امّا اگر مقصّر بوده، لازم است پس از درست كردن قرائت، نمازش را اعاده كند; وگرنه معصيت كرده است.
مسأله 534ـ همه نمازها را بايد با قرائت صحيح انجام داد. زائران خانه خدا بايد از فرصت استفاده كنند، و به هنگام اراده اين سفر بزرگ روحانى، قرائت نماز خود را براى اهل علم بخوانند، و اگر ايرادى دارد برطرف نمايند، تا اعمال آنها از هر نظر خالى از اشكال باشد.
مسأله 535ـ براى صحيح بودن قرائت، دقّتهاى علماى تجويد شرط نيست; همين اندازه كه در عرف عرب بگويند كلمات را صحيح ادا مى كند كافى است.
سؤال 536ـ شخصى كه نمازش غلطهاى فراوانى دارد، و به احرام عمره مفرده محرم شده، و وارد مكّه مى شود، و (مثلا) هفت روز در مكّه توقّف مى كند. آيا واجب است تا آخر وقت در احرام بماند و نمازش را اصلاح نمايد، سپس شروع به طواف و نماز كند، يا وظيفه ديگرى دارد؟
جواب: لازم است صبر كند، و نمازش را به مقدارى كه مى تواند اصلاح كند.
سؤال 537ـ هرگاه شخصى مطمئن بوده كه قرائت و اذكار نمازش را به طور صحيح انجام مى داده، و نماز طواف را بر همان اساس خوانده است، اكنون معلوم شده كه اشتباهاتى در قرائت نماز دارد. چه بايد بكند؟
جواب: اگر احتمال غلط بودن آن را نمى داده، نمازش صحيح بوده است، ولى براى نمازهاى روزانه آينده اشتباهاتش را اصلاح كند.
▲ترك نماز طواف
مسأله 538ـ هرگاه كسى از روى عمد نماز طواف را ترك كند، بايد برگردد و بجا آورد، ولى اگر به موقع بجا نياورد، عمره او باطل نيست; بلكه فقط گناه كرده و بايد آن را جبران كند.
مسأله 539ـ اگر شخصى نماز طواف را بجا نياورد و بميرد، بر پسر بزرگ او واجب است كه قضاى آن را بجا آورد; و اگر شخص ديگرى نيز بجا آورد كفايت مى كند.
مسأله 540ـ هرگاه شخصى از روى سهو، يا جهل و ندانستن مسأله، نماز طواف واجب را ترك كند، در صورت امكان بايد برگردد و نماز را پشت مقام بجا آورد، و اگر برگشتن براى او مشقّت دارد، هر جا كه هست نماز را بجا آورد; حتّى اگر در وطن خود باشد.
مسأله 541ـ هرگاه نماز طواف را فراموش كند، و در حال سعى يادش بيايد، سعى را رها مى كند، و برمى گردد نماز طواف را بجا مى آورد، سپس سعى را از همان جا كه رها كرده ادامه مى دهد.
مسأله 542ـ هرگاه نماز طواف را فراموش كند، و اعمال پس از نماز را بجا آورد، و پس از توجّه نماز طواف را انجام دهد، اعاده اعمال پس از نماز براى او لازم نيست; هر چند احتياط مستحب در اعاده آن اعمال است.
▲زمان نماز طواف
مسأله 543ـ احتياط واجب آن است كه نماز طواف را بلافاصله بعد از طواف بجا آورد; مگر اين كه يادش برود، كه حكم آن گفته شد.
مسأله 544ـ نماز طواف را در همه اوقات مى توان خواند، مگر اين كه با وقت نماز واجب مزاحمت كند، به گونه اى كه خواندن نماز طواف در آن وقت باعث از دست رفتن نماز واجب شود، كه در اين صورت بايد نماز روزانه را مقدّم داشت.
مسأله 545ـ هرگاه به واسطه مانعى ـ مثل باطل شدن وضو، يا نجس شدن لباس و بدن، يا ازدحام جمعيّت براى نماز جماعت روزانه، و مانند آن ـ نتواند نماز طواف را بلافاصله پس از طواف بجا آورد، بعد از رفع مانع بجا مى آورد، و طواف و نمازش صحيح است.
مسأله 546ـ در احكامى كه ذكر شد، جاهل به مسأله در حكم كسى است كه فراموش كرده است.
مسأله 547ـ اگر مُحرم نماز طواف را قبل از طواف خوانده، بايد پس از انجام طواف آن را اعاده كند.
سؤال 548ـ آيا جايز است در ميان طواف و نماز طواف، نماز مستحبّى يا عبادت مستحبّى ديگرى بجا آورد؟
جواب: احتياط در ترك آن، و اقدام به انجام نماز طواف است.
سؤال 549ـ آيا فاصله انداختن بين طواف و نماز آن، به مقدار دو ركعت نماز اشكال دارد، و اصولا چه مقدار فاصله ضرر دارد؟
جواب: اين مقدار اشكال ندارد، و ميزان مبادرت عرفيّه است، و در صورت تأخير نماز، اعاده طواف لازم نيست.
سؤال 550ـ در مناسك فرموده ايد بايد نماز طواف را پس از طواف بدون فاصله بجا آورد; آيا فوريت نماز بعد از طواف، وضعى است يا تكليفى و اگر شخص به فاصله مثلا يك ساعت بعد از طواف نماز را بخواند، چه حكمى دارد؟
جواب: ظاهراً حكم وضعى است و اگر عمداً فاصله زيادى بيندازد، احتياط آن است كه طواف را اعاده كند و بعد از آن نماز طواف را بجا آورد.
▲شك در نماز طواف
مسأله 551ـ شك در ركعات نماز طواف موجب بطلان نماز است، و بايد اعاده كند، و احتياط واجب در ظنّ به ركعات اتمام، سپس اعاده است، و در ظنّ در افعال نماز، بايد نمازگزار احتياط كند، و در ساير احكام، نماز طواف همانند نماز يوميّه است.
▲وظيفه زنان حائض
سؤال 552ـ خانمى براى عمره مفرده محرم شد و پس از ورود به مكّه و انجام طواف و قبل از بجاآوردن نماز طواف حائض گرديده است، وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر وقت دارد، صبر كند تا پاك شود و نماز طواف را بخواند و پس از آن بقيه اعمال را بجا آورد و چنانچه وقت تنگ است، كسى در نماز از او نيابت مى كند، سپس سعى و تقصير را انجام داده و براى طواف و نماز طواف نساء نيز نايب مى گيرد.
▲مسائل ديگر
سؤال 553ـ آيا محمول نجس (همراه داشتن دستمال نجس، و امثال آن) در طواف و نماز طواف جايز است؟
جواب: پوشيدن لباسهايى كه به تنهايى ستر عورت نمى كند، در طواف و نماز طواف اشكالى ندارد; همچنين محمول نجس و متنجّس.
سؤال 554ـ وضوى شخصى پس از طواف باطل مى شود، ولى بر اثر خجالت وضو نمى گيرد، و به همان شكل نماز طوافش را به جا آورده، و به دنبال آن سعى و تقصير نموده، و از احرام خارج مى شود. وظيفه او چيست؟
جواب: بايد نماز و سعى و تقصير را اعاده كند.
سؤال 555ـ گاه در پشت مقام ابراهيم ازدحام زياد است، و چون زن و مرد در كنار هم هستند احياناً مورد فشار ازدحام قرار مى گيرند. در صورتى كه خوف فسادى نرود، آيا به نماز طواف ضررى مى زند؟
جواب: در فرض سؤال براى نماز ضرر ندارد.
▲طوافهاى مستحبّى
مسأله 556ـ يكى از مستحبّات بسيار مؤكّد براى كسانى كه در مكّه هستند طواف خانه خداست، كه مانند طواف واجب هفت دور است، و بعد از آن دو ركعت نماز طواف خوانده مى شود; ولى سعى صفا و مروه ندارد، و اين از افضل عبادات در مسجدالحرام است. در حديثى، امام صادق(عليه السلام)فرموده اند: «در اطراف كعبه صد و بيست رحمت الهى وجود دارد. نيمى از آن مخصوص طواف كنندگان، و چهل قسمت از آن مربوط به نمازگزاران، و بيست قسمت ديگر، از آنِ نگاه كنندگان به كعبه است».(1)
مسأله 557ـ انسان مى تواند به نيّت خود، يا به نيّت دوستانى كه در مكّه نيستند، اعمّ از اموات و غير اموات، اين طواف را به جا آورد.
مسأله 558ـ طوافهاى مستحب، بر عمره هاى متعدّد در يك ماه كه به قصد رجا بجا مى آورند، ترجيح دارد.
مسأله 559ـ طواف مستحب مانند طواف واجب است; ولى در موارد زير تفاوت دارد:
1ـ در طواف مستحب وضو شرط نيست; هر چند افضل آن است كه با وضو باشد، ولى براى نماز طواف بايد وضو بگيرد.
2ـ نماز طواف مستحب را در هر جايى از مسجد الحرام مى توان به جا آورد، و لازم نيست پشت مقام ابراهيم باشد; حتّى در حال اختيار.
3ـ موالات در طواف مستحب لازم نيست، و مى تواند ميان شوطهاى آن جدايى بيندازد.
4ـ قطع طواف نافله بدون عذر و ضرورت جايز است; اگر چه نخواهد بقيّه اشواط را بجا آورد; امّا طواف واجب، بنابر احتياط واجب، نبايد در غير موارد ضرورت قطع شود.
5ـ شك در نقصان دورهاى طواف مستحب اشكالى ندارد، و بنا را بر كمتر مى گذارد.
دفعه چهارم باز نمى گردد، كه در مجموع هفت دور مى شود.
▲واجبات سعى
مسأله 569ـ در سعى چند چيز واجب است:
اوّل: نيّت، دوّم: شروع از صفا، سوّم: ختم كردن به مروه، چهارم: هفت دور تمام، پنجم: سعى داخل در مسعى انجام گيرد، ششم: به صورت متعارف انجام گيرد، هفتم: غصبى نبودن لباس، ستر عورت در مردان و حجاب در زنان.
مسأله 570ـ واجب است سعى را با «قصد» و براى رضاى خدا انجام دهد، و همين اندازه كه اجمالا بداند چه مى كند، و براى حج يا عمره سعى مى نمايد، كافى است، و گفتن به زبان لازم نيست.
مسأله 571ـ اگر سعى را سهواً از مروه شروع كند، هر وقت فهميد بايد اعاده نمايد، و در صورتى كه در بين سعى بفهمد، چنانچه آن دور را كه از مروه شروع كرده ناديده بگيرد، و بقيّه را تكميل كند، كفايت مى كند.
سؤال 572ـ اگر شخصى سعى خود را از مروه شروع كند و به صفا ختم نمايد، و پس از چند روز به اشتباه خود پى ببرد، وظيفه اش چيست؟
جواب: چنانچه به خاطر ندانستن مسأله باشد، بايد سعى را از نو به جا آورد، و اگر از روى سهو و فراموشى باشد، كافى است يك دور از صفا به مروه برود، و احتياط مستحب آن است كه هفت دور به قصد ما فى الذمّه بجا آورد.
سؤال 573ـ وظيفه كسى كه سعى را از مروه آغاز كرده چيست؟
جواب: در صورتى كه شوط اوّل را اسقاط كند، سپس بقيّه را تكميل نمايد تا اين كه هفت دور به مروه خاتمه يابد، سعى او صحيح است.
مسأله 574ـ رفتن از صفا به مروه(1) يك دور، و بازگشت از آن، دور دوّم حساب مى شود. بنابراين، دور هفتم به مروه ختم مى شود.
مسأله 575ـ بايد سعى صفا و مروه هفت دور تمام باشد; نه كمتر و نه بيشتر.
مسأله 576ـ بايد تمام فاصله ميان اين دو كوه كوچك را بپيمايد، و با توجّه به اين كه در حال حاضر قسمتى از دامنه اين دو كوه با سنگ پوشانيده شده، همين اندازه كه سر بالايى را بپيمايد كافى است. بنابراين، لازم نيست به قسمت لخت كوه برود، و پاى خود را به آن بچسباند، و كارهاى نادرستى را (مانند بالا رفتن از كوه) كه بعضى عوام انجام مى دهند، انجام ندهد.
مسأله 577ـ اگر كسى عمداً سعى را كم يا زياد كند، سعى او باطل است، و اگر سهواً باشد، در صورت نقصان، پيش از آن كه موالات از بين برود كامل مى كند، و در صورت زيادى، زيادى سهوى ضررى ندارد.
مسأله 578ـ كسى كه مى دانسته بايد هفت مرتبه بين صفا و مروه سعى كند، و با همين نيّت از صفا شروع كرده، ولى رفت و برگشت را يك دور حساب نموده، و در نتيجه چهارده دور سعى كرده، احتياط آن است سعى را اعاده كند، و اين احتياط ترك نشود.
مسأله 579ـ هرگاه سعى را عمداً زيادتر از هفت مرتبه به قصد سعى واجب بجا آورد، سعى او باطل است، و اگر سهواً يك دور يا كمتر يا بيشتر اضافه كند، و بعد به خاطرش بيايد اعتنا نمى كند، و
سعى او صحيح است، و نيازى نيست كه مقدار زيادى را تا هفت دور تمام كند; بلكه احتياط در ترك اين كار است.
مسأله 580ـ هرگاه از روى ندانستن مسأله چيزى بر هفت دور اضافه كند، حكمش مانند صورت عمد است; يعنى سعى را از نو بجا مى آورد.
مسأله 581ـ هرگاه از روى سهو و فراموشى چيزى از سعى را كم كند، خواه قبل از اتمام چهار دور باشد يا پس از آن، هر وقت به خاطرش آمد كمبود را به جا مى آورد، و سعى او صحيح است، و اگر از مكّه خارج شده يا به وطن بازگشته، و برگشتن به مكّه براى او مشقّت دارد، نايب مى گيرد، و كفّاره اى هم ندارد; هر چند كارهايى را كه بر محرم حرام است انجام داده باشد.
مسأله 582ـ هرگاه شخصى كمتر از يك دور سعى كرد و بقيّه را فراموش نمود، احتياط واجب آن است كه هر وقت يادش آمد سعى را از سر بگيرد، و اگر يك دور را كامل نمود و بقيّه را فراموش كرد، جايز است همان سعى را تكميل كند، ولى اگر چهار دور را تمام نكرده، احتياط مستحب آن است كه سعى را تكميل كند، سپس از سربگيرد.
مسأله 583ـ هرگاه يقين داشته باشد كه سعى را ناقص بجا آورده، مثلا شش دور يا كمتر بوده، بر مى گردد و آنچه را مى داند ناقص گذاشته تكميل مى كند، و سعى او صحيح است.
سؤال 584ـ شخصى به اعتقاد اين كه رفتن از صفا به مروه، و بازگشت به صفا مجموعاً يك دور حساب مى شود، سعى خود را شروع كرده، ولى در دور سوّم متوجّه خطايش مى شود، و سعى را به هفت دور (طبق آنچه در مناسك آمده) خاتمه مى دهد. سعى او چه حكمى دارد؟
جواب: سعى او صحيح است.
سؤال 585ـ ابتداى كوه صفا و مروه بر اثر تعميرات و سنگ فرش درست روشن نيست. كاركنان مسجد الحرام با گرفتن حقّ الزحمه از حجّاج پير و مريض، آنها را با چرخ سعى مى دهند; ولى زودتر از دورِ حجّاجِ پياده دور مى زنند. تكليف اين افراد چيست؟
جواب: قسمت سربالائى مفروش جزء كوه است، و مسيرى را كه چرخها طى مى كنند قطعاً روى كوه صفا و مروه است، و هيچ اشكالى ندارد.
سؤال 586ـ تصوّر مى كردم رفتن بالاى كوه صفا و مروه لازم است، و چون اين مقدار مسافت را بر اثر فشار جمعيّت بى اختيار
بالا رفته بودم، به محلّ سعى برگشتم، و آن قسمت را دوباره انجام دادم، و در حقيقت مقدارى از مسافت را دو بار طى كردم. آيا سعى من صحيح است؟
جواب: اگر به نيّت احتياط عمل كرده ايد ضررى ندارد; ولى رفتن روى كوه و حتّى بالاى كوه واجب نيست.
سؤال 587ـ شخصى رفت و برگشت بين صفا و مروه را يك دور حساب كرده، و بدين شكل پنج بار، كه در مجموع ده شوط مى شود، سعى كرده است، سپس متوجّه مسأله شده، و سعى را از همان جا قطع كرده، و تقصير نموده است. وظيفه اش چيست؟
جواب: سعى او باطل است، و سعى را بايد از نو شروع كند.
سؤال 588ـ هرگاه شخصى سهواً سعى را بيش از هفت دور انجام دهد، بايد چه كند؟
جواب: به زيادى اعتنا نمى كند، و سعى او صحيح است.
سؤال 589ـ زيادى در سعى بر اثر جهل به مسأله، حكم زيادى سهوى را دارد، يا در حكم زيادى عمدى است؟
جواب: حكم زيادى عمدى را دارد، و بايد از نو به جا آورد.
سؤال 590ـ اگر شخصى يقين كند هفت شوط سعى را تمام كرده و تقصير كند; ولى پس از آن متوجّه شود كه تنها پنج شوط بجا آورده است. آيا بايد كلّ سعى را دوباره بجا آورد، يا انجام همان دو شوط كافى است؟ آيا لازم است تقصير را نيز اعاده كند؟
جواب: بايد همان سعى را تكميل كند، و بنابر احتياط واجب تقصير را اعاده نمايد.
سؤال 591ـ شخصى سه شوط سعى را بجا آورده، سپس آن را رها كرده، و با فاصله اندكى هفت شوط ديگر انجام داده، سپس تقصير نموده است. آيا سعى وى صحيح است؟
جواب: آرى صحيح است.
5ـ سعى در داخل مسعى انجام گيرد
مسأله 592ـ سعى ميان صفا و مروه بايد از طريق معمول باشد. بنابراين، اگر قسمتى از سعى را از داخل مسجد الحرام، يا فضاى بيرون انجام دهد، درست نيست.
مسأله 593ـ سعى از طبقه بالا، كه امروز ساخته شده و بالاتر از دو كوه صفا و مروه قرار دارد، اشكال دارد; مگر اين كه بر اثر ازدحام يا غير آن، نتواند از طبقه پائين سعى را به جا آورد، در اين صورت سعى در طبقه بالا جايز است، و احتياط اين است كه در اين صورت براى طبقه پايين هم نايب بگيرد.
مسأله 594ـ اگر طبقه زيرزمينى درست شود، و كوه صفا و مروه ريشه دار باشد،و سعى بين آن دو كوه واقع شود،صحيح است، ولى احتياط آن است كه حتّى الامكان از طبقه همكف سعى كند.
سؤال 595ـ همان گونه كه اطّلاع داريد در سعى صفا و مروه، حجّاج از يك طرف مى روند و از سمت ديگر باز مى گردند; يعنى انتهاى مسير رفت با ابتداى مسير بازگشت چند متر فاصله دارد، اگر شخصى از همان مسيرى كه رفته بازگردد چه حكمى دارد؟
جواب: اشكالى ندارد; ولى نبايد مزاحم ديگران شود.
سؤال 596ـ با توجّه به اين كه در روزهاى شلوغ، بر اثر ازدحام زياد حجّاج، مامورين مانع مى شوند كه معذورين را با چرخ در طبقه پايين سعى دهند، آيا مى توان آنها را در طبقه بالا با چرخ سعى داد؟
جواب: در فرض سؤال مانعى ندارد.
6ـ سعى به صورت متعارف انجام گيرد
مسأله 597ـ واجب است هنگام رفتن به مروه رو به مروه، و هنگام برگشتن به صفا، رو به صفا باشد.
مسأله 598ـ اگر كسى به هنگام رفتن به مروه به عكس باشد (يعنى موقع رفتن به سوى مروه پشت به آن كرده عقب عقب برود، يا روى دست راست يا دست چپ حركت كند) سعى او صحيح نيست; امّا اين مسأله نبايد موجب وسواس شود; بلكه همين اندازه كه مطابق معمول حركت كند كافى است، هر چند صورت خود را به راست و چپ برگرداند، يا مثلا براى ملاحظه همراهان گاهى به عقب سر نگاه كند.
سؤال 599ـ شخصى به هنگام سعى، جهت كنترل همراهان خود گاهى به عقب بر مى گشته، و مجدّداً همان مسافت را طى مى كرده است. آيا سعى او اشكال دارد؟
جواب: اشكال ندارد و اعاده لازم نيست; ولى بهتر است اين كار را نكند.
سؤال 600ـ شخصى به هنگام سعى، گاهى عقب عقب به طرف مروه يا صفا حركت كرده است. تكليفش چيست؟
جواب:مى تواند برگردد وجبران نمايد،وسعى اواشكال ندارد.
سؤال 601ـ كودكى، كه محرم به احرام عمره مفرده بوده، گاه به هنگام سعى مى دويده، و گاه به عقب بر مى گشته، و با همين وضعيّت اعمال عمره را به پايان برده، ولى قصد سعى را داشته است. اكنون چه وظيفه اى دارد؟
جواب: اشكالى ندارد.
7ـ غصبى نبودن لباس، ستر عورت در مردان و حجاب در زنان
مسأله 602ـ براى صحّت سعى احتياط واجب آن است كه لباس انسان غصبى نباشد، و ستر عورت در مردان و حجاب براى زنان لازم است.
1 . چنانكه گفته شد صفا و مروه دو كوه كوچك نزديك مسجد الحرام است، كه هنگام بيرون آمدن از مسجد از طرف صفا و مروه «صفا» در طرف راست، و «مروه» در سمت چپ قرار دارد. بنابراين، حاجى نخست به صفا آمده، و از آن شروع مى كند.
▲زمان انجام سعى
مسأله 603ـ واجب است سعى را پس از انجام نماز طواف بجا آورد.
مسأله 604ـ لازم نيست سعى را بلافاصله بعد از طواف و نماز آن بجا آورد; بلكه اگر خسته شود، يا هوا گرم باشد، مى تواند آن را تا ساعتها به تأخير اندازد. حتّى بدون خستگى و گرما نيز تأخير جايز است; ولى تأخير آن تا فردا بدون ضرورت جايز نيست، و اگر تأخير انداخت، گناه كرده، ولى سعى او باطل نخواهد شد.
مسأله 605ـ اگر از روى فراموشى يا ندانستن مسأله سعى را بر طواف مقدّم دارد، احتياط واجب آن است بعد از انجام طواف و نماز طواف سعى را دوباره بجا آورد.
سؤال 606ـ يكى از دوستانم طواف و نماز طواف را انجام داد، و سعى را به روز بعد، يا روزهاى آينده، محوّل كرد. آيا اين تأخير ضرر دارد، و بايد طواف و نماز آن را دوباره بجا آورد؟
جواب: اعاده لازم نيست، ولى كار خلافى كرده; زيرا نبايد سعى را اختياراً به روز بعد موكول كند.
▲احكام سعى
مسأله 607ـ سعى از اركان است، اگر كسى عمداً آن را ترك كند، اعمال مترتبه باطل است و بر احرام باقى است تا آن را بجا آورد.
مسأله 608ـ اگر ترك سعى از روى جهل و نادانى نسبت به مسأله بوده، احتياط واجب آن است كه همان حكم عمد را ـ كه در مسأله قبل گفته شد ـ اجرا كند; امّا اگر از روى سهو و فراموشى ترك كند، بايد هر وقت يادش آمد برگردد و آن را به جا آورد; و اگر برگشتن براى او مشقّت دارد، نايب مى گيرد تا براى او به جا آورد; و در اين مدّت چيزى بر او حرام نيست.
سؤال 609ـ شخصى در دور پنجم سعى عمره مفرده بيمار شده، و نتوانسته اعمال عمره را به پايان برساند. بيمارى اش شدّت يافته، و به ايران منتقل مى شود، و پس از بهبودى نتوانسته به مكّه بازگردد، وظيفه او چيست؟
جواب:در صورتى كه خودش نتواند به مكّه بازگردد، شخصى را نايب مى كند كه سعى ناتمام او را تمام نموده،
و سپس آن را اعاده نمايد، و بعد از آن به منوب عنه اطّلاع دهد تا تقصير كند، و نايب پس از تقصير منوب عنه طواف نساء و نماز آن را انجام مى دهد.
▲قطع كردن سعى
مسأله 610ـ هرگاه مشغول سعى صفا و مروه است و مقدارى از آن را انجام داده ـ خواه كم باشد يا زياد ـ و وقت نماز فرا رسد، سعى را قطع مى كند، و نماز را بجا آورده، سپس باقيمانده سعى را انجام مى دهد.
مسأله 611ـ هرگاه حاجت ضرورى براى او، يا يكى از برادران و خواهران دينى پيدا شود، مى تواند سعى را قطع كرده و به دنبال آن برود، و پس از بازگشت از همان جا كه رها كرده ادامه مى دهد، و سعى او صحيح است. همچنين كسى كه خسته شده مى تواند براى استراحت در وسط سعى بنشيند، و بعد برخيزد و ادامه دهد; خواه در صفا باشد، يا در مروه، يا در ميان آن دو، ولى بهتر است كه بدون خستگى ننشيند، و استراحت نكند.
مسأله 612ـ هرگاه مشغول سعى باشد و يادش بيايد كه نماز
طواف را بجا نياورده، بر مى گردد و نماز طواف را نزد مقام ابراهيم مى خواند، سپس سعى را از همان جا كه رها كرده ادامه مى دهد.
مسأله 613ـ احتياط آن است كه در غير مواردى كه در بالا گفته شد موالات را در سعى مراعات كند; يعنى هفت دور را بدون فاصله زيادى پشت سر هم بجا آورد.
سؤال 614ـ شخصى به هنگام سعى براى خوردن آب از مسير منحرف شده، و پس از نوشيدن آب به سعى خود ادامه داده است. چه حكمى دارد؟
جواب: سعى او صحيح است، مشروط بر اين كه از همان جا كه قطع كرده ادامه دهد.
سؤال 615ـ آيا موالات در تمام اشواط سعى معتبر است، يا اختصاص به قسمتى از آن دارد؟
جواب: احتياط آن است كه در غير موارد استثنا شده، موالات عرفيّه رعايت گردد.
سؤال 616ـ آيا موالات در سعى مانند طواف است؟
جواب: استراحت و نشستن در وسط سعى براى كسى كه خسته شده، جايز است، ولى احتياط واجب آن است كه زياد فاصله نشود.
▲شكّ در سعى
مسأله 617ـ هرگاه بعد از اتمام سعى و انجام تقصير شك كند آيا هفت دور را صحيح بجا آورده، يا نه؟ يا ساير شرايط موجود بوده، يا نه؟ اعتنا نمى كند، ولى اگر قبل از تقصير شك كند كه ناقص بجا آورده يا كامل، بايد سعى را از اوّل اعاده كند; امّا اگر مى داند هفت دورِ كامل را بجا آورده و شك در بيشتر دارد، سعى او صحيح است و اعتنا نمى كند.
مسأله 618ـ اگر بعد از اتمام سعى، يا اتمام هر دورى، شك كند كه آن را درست بجا آورده، يا نه؟ اعتنا نمى كند، و سعيش صحيح است. همچنين اگر در بين رفت و آمد، در صحيح بجا آوردن جزء پيش شك كند اعتنا ننمايد.
مسأله 619ـ هرگاه در مروه شك كند هفت دور سعى نموده، يا زيادتر (مثل اين كه شك بين هفت شوط و نُه شوط نمايد) اعتنا نمى كند، و اگر قبل از رسيدن به مروه شك كند كه اين دور هفتم است يا كمتر، سعى او باطل است. همچنين در هر شكّى كه كمتر از هفت دور باشد، مثل شكّ بين يك و سه، يا دو و چهار و مانند آن، سعى باطل است.
مسأله 620ـ اگر طواف را (مثلا روز شنبه) بجا آورد، و روز بعد شك كند كه سعى كرده يا نه، احتياط انجام سعى است، مگر آن كه پس از تقصير شك نمايد، كه در اين صورت لازم نيست سعى كند.
سؤال 621ـ اينجانب پس از تمام شدن شوط ششم در سعى، گمان كردم هفت دور بجا آورده، و تقصير نمودم، ولى دوستانم فوراً تذكّر دادند كه بايد يك دور ديگر بجا آورم. آن دور را بجا آورده، و بار ديگر تقصير نمودم. آيا سعى من صحيح است؟ اگر صحيح نبوده، كفّاره اى دارد؟
جواب: عمل شما صحيح بوده، و كفّاره اى ندارد.
سؤال 622ـ اگر كسى قبل از رسيدن به مروه شك كند دور هفتم است، يا دور نهم، چه وظيفه اى دارد؟
جواب: سعى او باطل است، و بايد از نو شروع كند.
سؤال 623ـ يكى از مقلّدين حضرت عالى در عدد دورهاى سعى شك مى كند، و با حال ترديد به سعى خود ادامه داده، در عين حال فكر مى كند تا عدد صحيح را به دست آورد. پس از طىّ حدود
صد متر، يا يك دور، يقين به عدد صحيح پيدا نموده، بقيّه سعى را انجام مى دهد. آيا سعى او صحيح است؟
جواب: آرى سعى او صحيح است; مشروط بر اين كه در حال شكّ و ترديد به اميد روشن شدن واقع مسأله سعى را ادامه دهد.
مناسک عمره مفرده (۷)
▲انجام محرّمات احرام بعد از سعى
مسأله 624ـ هيچ يك از محرّمات احرام، يعنى آن چه به واسطه احرام بر محرم حرام شده بود، با انجام سعى حلال نمى شود، بلكه بايد تقصير كند.
مسأله 625ـ هرگاه قبل از تقصير گمان كند سعى خود را كامل كرده، بايد به اين گمان قناعت نكند، و تحقيق نمايد، و اگر فكرش به جايى نرسيد، مقدارى را كه اطمينان به انجامش ندارد، به جا آورد، و اگر بدون تحقيق تنها به گمان اين كه سعى خود را كامل كرده، تقصير كند (موى سر را كوتاه كند) و پس از آن با همسر خود نزديكى نمايد، احتياط واجب آن است كه علاوه بر تكميل سعى خود، يك گاو قربانى كند (قربانى را اگر بتواند در مكّه، و اگر نتواند
در شهر خود ذبح مى كند).
مسأله 626ـ اگر قسمتى از سعى را در عمره مفرده فراموش كند، سپس به گمان اين كه اعمال عمره تمام شده از احرام خارج شود و با همسرش نزديكى كند، احتياط واجب آن است كه برگردد و سعى را تمام كند و يك گاو به عنوان كفّاره قربانى نمايد.
▲طهارت از حدث
مسأله 627ـ بهتر است در حال سعى وضو داشته باشد، ولى واجب نيست. حتّى زنان حائض مى توانند سعى بين صفا و مروه را انجام دهند.
سؤال 628ـ اينجانب به تصوّر اين كه سعى هم نياز به وضو دارد، بعد از يك شوط و نيم، سعى را قطع كرده، و پس از وضو هفت شوط ديگر بجا آوردم. آيا سعى من اشكال دارد؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 629ـ آيا خانم هايى كه به علّت عادت ماهانه براى طواف نايب مى گيرند، در سعى هم مى توانند نايب بگيرند؟
جواب: محلّ سعى مسجد نيست، و رفتن زن حائض در آنجا اشكالى ندارد. بنابراين، بايد خودشان سعى را بعد از طواف و نمازِ طوافِ نائب، بجا آورند.
سؤال 630ـ بر اثر ازدحام زياد حجّاج، گاه انسان ناچار است براى رفتن به محلّ سعى از مسجد الحرام عبور كند، و از اين راه خودش را به صفا برساند، و از آنجا سعى را در مسير معمولى شروع كند. در اين صورت تكليف زن حائض يا نفساءچيست؟
جواب: در صورتى كه ممكن باشد از راه ديگرى برود، بايد خودش سعى را بجا آورد، و اگر ممكن نيست نايب مى گيرد; ولى چنانچه مرتكب خلاف شود، و خودش از مسجد الحرام عبور كند، بايد سعى را بجا آورد و سعيش صحيح است; هر چند گناه كرده است.
▲امور باقى مانده در سعى
مسأله 631ـ مستحبّ است بعد از تمام كردن طواف و نماز آن ـ اگر ازدحام مانع نشود ـ دست بر «حجر الاسود» بگذارد، يا آن را ببوسد، سپس به سراغ آب زمزم برود، مقدارى از آن بنوشد، و كمى بر سر و بدن خود بريزد، و پس از آن شروع به سعى نمايد، ولى اگر بوسيدن، يا دست گذاردن بر حجر الاسود، بر اثر ازدحام موجب آزار ديگران يا خودش گردد، بهتر است از آن صرف نظر كند.
مسأله 632ـ سعى را مى توان پياده يا سواره انجام داد، خواه سالم و توانا باشد، يا بيمار و ناتوان; امّا اشخاصى كه توانايى دارند بهتر است پياده بروند.
مسأله 633ـ سخن گفتن، و حتّى خوردن آب، يا چيزى از غذا، در حال سعى جايز است; ولى بهتر آن است كه در اين حال مشغول دعا و ذكر خدا باشد، و با سكينه و وقار و توجّه به ذاتِ پاكِ خداوند سعى را به جا آورد، و حالت روحانى خود را حفظ كند.
مسأله 634ـ مستحبّ است مردان به هنگام رفتن از صفا به مروه، يا هنگام بازگشت، وقتى به محلّ علامتگذارى شده ـ كه امروزه با چراغ سبز مشخص شده ـ مى رسند «هَرْوَله»(1) كنند; ولى اگر موجب ناراحتى آنهاست آن را ترك كنند.
مسأله 635ـ هروله كردن براى زنان مستحب نيست; و مردان نيز اگر فراموش كنند احتياط آن است كه برنگردند.
سؤال 636ـ قسمتى كه هروله در آن مستحب است را به طور عادى راه رفتم. با توجّه به اين كه خيال مى كردم هروله واجب است، آن قسمت را دوباره و به صورت هروله تكرار نمودم. آيا سعى من اشكال دارد؟
جواب: اشكالى ندارد و صحيح است، ولى اين كار را تكرار نكنيد.
سؤال 637ـ شخصى بدون استفاده از چرخ نمى تواند سعى كند، و از سوى ديگر، تمكّن مالى جهت كرايه آن ندارد. وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر مى تواند با چرخ سعى كند، هر چند با وام گرفتن از ديگران، اين كار مقدّم است، و نيابت گرفتن صحيح نيست; مگر آن كه موجب عُسر و حرج گردد كه در اين صورت نايب مى گيرد.
سؤال 638ـ اگر بچه هاى كوچك در حال طواف يا سعى به خواب روند، چه كمى دارند؟
جواب : حج آنها صحيح است، انشاءالله.
سؤال 639ـ كسى كه در حال سعى سوار بر چرخ بوده، به علّت خستگى زياد در بعضى از حالات رفت و برگشت به خواب رفته است. آيا سعى او صحيح است؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 640ـ اگر شخصى در سعى صفا و مروه سوار بر چرخ باشد، و تمام هفت دور را در خواب باشد، چه حكمى دارد؟
جواب: احتياط واجب آن است كه اعاده كند، ولى در مورد كودكان اشكالى ندارد.
سؤال 641ـ هرگاه زنى به هنگام سعى، عمداً حجاب كامل نداشته باشد، آيا ضررى به سعى او مى زند؟
مسأله 652ـ كوتاه كردن موى سر، يا صورت، با هر وسيله اى باشد فرق نمى كند; ولى كندن مو كافى نيست.
مسأله 653ـ تقصير عبادت است، و بايد با قصد قربت و براى خدا انجام شود، و اگر ريا كند عمره اش باطل مى گردد; مگر آن كه جبران كند و مجدّداً به قصد قربت انجام دهد.
سؤال 654ـ آيا جايز است مقدارى از سر خود را با تيغ بتراشد، و بقيّه را ماشين كند؟ البتّه پس از ماشين كردن، دوباره آن قسمت را تيغ مى كشد. آيا به اين ترتيب حلق صدق مى كند؟
جواب: اين گونه افراد بهتر است اوّل تمام سر خود را ماشين كنند و بعد چنانچه مايل به احتياط باشند تمام سر را حلق كنند.
سؤال 655ـ تخيير بين حلق و تقصير ابتدايى است، يا استمرارى؟ به عبارت ديگر، اگر شخص حلق را انتخاب كرد و قسمتى از سرش را تراشيد و سپس پشيمان شد، آيا مى تواند آن را رها كند، و با كوتاه كردن كمى از موى سر از احرام خارج شود؟
جواب: مانعى ندارد.
▲زمان تقصير:
سؤال 656ـ اگر كسى در اثناء سعى تقصير نمايد، وظيفه اش چيست؟
جواب: بايد سعى را تمام كند، و تقصير را تكرار نمايد. و چنانچه از روى فراموشى، يا ندانستن مسأله اين كار را كرده، احتياطاً تقصير را اعاده كند، و در هر حال كفّاره ندارد، و اگر از ابتداى سعى قصد هفت دور نداشته، بايد سعى را دوباره انجام دهد.
▲محلّ تقصير:
مسأله 657ـ تقصير در عمره محلّ معيّنى ندارد; بنابراين مى تواند در پايان سعى در همان محل (مروه) تقصير كند، يا پس از مراجعت به منزل اين كار را انجام دهد، و نيز تفاوت نمى كند كه خودش كوتاه كند، يا از ديگرى كه محرم نيست بخواهد كمى از موى او را كوتاه نمايد و در هر حال خودش بايد نيت كند.
▲شرايط تقصير كننده:
سؤال 658ـ آيا تقصير اهل سنّت براى شيعيان كفايت مى كند؟ يعنى اگر در پايان عمره از آنها خواهش كنيم مقدارى از موى ما را كوتاه كنند، اشكالى دارد؟
جواب: اشكال ندارد.
▲احكام تقصير:
مسأله 659ـ كسى كه محرم به احرام عمره مفرده شود، همه محرّمات احرام بر او حرام مى گردد، و هنگامى كه تقصير كرد، يا سر را تراشيد همه چيز، جز مسائل جنسى، بر او حلال مى شود، و پس از انجام طواف نساء و نماز آن، مسائل جنسى نيز بر او حلال مى گردد.
مسأله 660ـ حاجى بعد از تقصير عمره از احرام خارج مى شود، و تمام آنچه بر مُحرم حرام بود بر او حلال مى شود; مگر صيد و شكار كردن كه همچنان بر او حرام است; زيرا صيد حَرَم براى همه حرام است.
سؤال 661ـ شخصى پس از انجام تقصير شك مى كند كه آن را صحيح به جا آورده، يا نه؟ اكنون وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر در حال انجام تقصير عالِم به مسأله بوده، و توجّه به آن داشته، اشكالى ندارد.
سؤال 662ـ شخصى بعد از طواف و نماز طواف تقصيركرده، سپس سعى را بجا آورده، و دوباره تقصير نموده است. چه حكمى دارد؟
جواب: در صورتى كه حكم مسأله را نمى دانسته، يا فراموش كرده، اشكالى ندارد.
سؤال 663ـ اگر حاجى تقصير عمره مفرده را فراموش كند، و به وطن خود بازگردد، آيا مى تواند در هر مكانى تقصير كند؟ آيا نيازى به انجام دوباره طواف نساء نيز هست؟
جواب: در فرض سؤال مى تواند تقصير را در هر جا انجام دهد; ولى احتياط واجب آن است كه طواف نساء را دوباره انجام دهد، و اگر خودش نمى تواند برود، نايب بگيرد.
سؤال 664ـ هرگاه شخصى بر اثر جهل و بى اطّلاعى از مسأله، يا از روى نسيان و فراموشى، يا عمد، تقصير عمره مفرده را ترك كند، و طواف نساء و نماز آن را به جا آورد، چه وظيفه اى دارد؟
جواب: اكنون بايد تقصير كند، و بنابر احتياط واجب طواف نساء و نماز آن را مجدّداً به جا آورد، و فرقى بين صورت عمد و سهو و علم و جهل نيست.
سؤال 665ـ كسى كه تقصير او باطل بوده، و پس از آن محرّمات احرام را به جا آورده، و جاهل به مسأله نيز بوده، آيا بايد كفّاره اى بپردازد؟
جواب: در صورتى كه جاهل بوده كفّاره ندارد، مگر در شكار به تفصيلى كه در كتب فقهى ذكر شده است.
سؤال 666ـ جنابعالى فرموده ايد: «اگر كسى تقصير را به قصد ريا انجام دهد، عمره اش باطل است» منظور از اين عبارت چيست؟ وظيفه چنين شخصى چه مى باشد؟
جواب: منظور اين است كه در تقصير ريا كند، و وظيفه او اين است كه تقصير را با قصد قربت تكرار كند.
▲6 و 7 ـ طواف نساء و نماز آن
مسأله 667ـ پس از تقصير يا حلق، واجب است هفت دور به نيت طواف نساء به دور خانه كعبه بگردد و پس از آن دو ركعت نماز پشت مقام ابراهيم به نيت نماز طواف نساء بجا آورد.
مسأله 668ـ طواف نساء و نماز آن با طواف عمره و نماز آن تفاوتى ندارد، بجز در نيت; بنابراين، اين طواف نيز بايد از حجرالاسود شروع شود و به همانجا ختم گردد و هنگام طواف سمت چپ او به سمت كعبه باشد و شرايطى را كه براى طواف عمره گفته شد، مراعات كند.
مسأله 669ـ طواف نساء بر مرد و زن، پير و جوان، متأهّل و مجرّد، و حتّى كودكان مميّز و خنثى واجب است، و بدون آن زن بر مرد و مرد بر زن حلال نمى شود، بلكه احتياط واجب آن است كه اگر كودك غير مميّز را به حج آورده، و محرم كرده اند، ولىّ او همراه او طواف نساء را بجا آورد.
مسأله 670ـ اگر «طواف نساء» را ترك كند، خواه از روى عمد باشد، يا جهالت، يا فراموشى عمره مفرده او باطل نيست و كفّاره هم ندارد ولى همسر بر او حرام است، تا بازگردد و طواف كند. و اگر بازگشت ممكن نيست، يا مشكل است، نايب بگيرد. و اگر از دنيا برود، ولىّ او قضاى آن را به جا مى آورد.
مسأله 671ـ اگر شخصى، طواف نساءهاى متعدّدى را ترك كرده باشد، يك طواف نساء براى همه آنها كافى است، و در اين حكم (ترك طواف نساء) فرقى ميان زن و مرد و كودك نيست; زيرا طواف نساء بر همه لازم است، و بدون آن همسر براى او حلال نمى شود.
مسأله 672ـ در عمره حجّ تمتّع طواف نساء واجب نيست، ولى در عمره مفرده طواف نساء واجب است.
مسأله 673ـ طواف نساء و نماز آن ركن نيست، و ترك عمدى آن موجب باطل شدن حج نمى گردد، هر چند انجام آن در عمره مفرده واجب است، و اگر بجا نياورد همسر بر او حلال نمى شود; بلكه به خواستگارى رفتن و شاهد عقد شدن نيز بنابر احتياط واجب بدون طواف نساء جايز نيست.
مسأله 674ـ هرگاه زنى كه طواف نساء را بجا نياورده، گرفتار عادت ماهانه شود، و پيش از پاك شدن ناچار به ترك مكّه باشد (مثل اين كه كاروان مهلت نمى دهد تا پاك شود) لازم است براى طواف نساء و نماز آن نايب بگيرد (همچنين كسان ديگرى كه به سبب بيمارى يا عذر ديگر قادر به انجام طواف و سعى نباشند بايد نايب بگيرند).
مسأله 675ـ هرگاه طواف نساء را فراموش كند و از عمره مفرده بازگردد، در صورت امكان بايد خودش برگردد و بجا آورد، و چنانچه ممكن نباشد، يا مشقّت داشته باشد نايب مى گيرد، و پس از آن كه نايب طواف نساء و نماز آن را انجام داد، مرد بر زن و زن بر مرد حلال مى شود.
مسأله 676ـ كسى كه طواف واجب (اعمّ از طواف عمره، يا طواف نساء) را فراموش كند، و به وطن بازگردد، و با همسر خود
نزديكى نمايد، هرگاه از روى فراموشى و جهل به مسأله باشد كفّاره ندارد، ولى اگر مسأله را مى دانسته و عمداً مرتكب آن شده بايد كفّاره بدهد، و كفّاره آن در محرّمات احرام گذشت. و مانند مسأله قبل عمل مى نمايد.
سؤال 677ـ آيا بر نايب لازم است علاوه بر طواف نساء كه به نيّت منوب عنه بجا مى آورد، براى خود نيز طواف نساء انجام دهد؟
جواب: واجب نيست.
سؤال 678ـ نيّت نايب در طواف نساء چگونه است؟
جواب: احتياط آن است كه نيّت ما فى الذّمه كند; هر چند مى تواند به نيّت منوب عنه انجام دهد.
سؤال 679ـ آيا مى توان چند روز پس از سعى و تقصير، طواف نساء را بجا آورد، يا بايد بلافاصله پس از سعى و تقصير بجا آورد؟
جواب: تأخير انداختن طواف نساء مانعى ندارد.
سؤال 680ـ مردى به همسرش گفت: «وظيفه من طواف نساء است، ولى تو بايد طواف رجال بجا آورى!» زن نيز به همين نيّت طواف كرد. آيا كفايت مى كند؟
جواب: چون منظورش انجام وظيفه مربوط به حج بوده، مانعى ندارد (هر چند چيزى به نام طواف رجال نداريم).
سؤال 681ـ شخصى پس از بازگشت از مكّه شك مى كند كه طوافِ نساءِ عمره مفرده را بجا آورده يا نه، وظيفه اش چيست؟
جواب: اگر اجمالا توجّه به وجوب طواف نساء داشته، مى گويد انجام داده ام، و اگر از وجوب آن اطّلاع نداشته، احتياط واجب آن است كه طواف نساء را انجام دهد، و اگر خودش نمى تواند، نايب بگيرد.
سؤال 682ـ شخصى قبل از انجام طواف نساء با همسرش ملاعبه نموده، و از روى شهوت به او دست زده است. آيا كفّاره دارد؟
جواب: بنابر احتياط واجب كفّاره دارد; ولى در صورت فراموشى يا ندانستن مسأله كفّاره ندارد.
سؤال 683ـ اگر نايب طواف نساء را بجا نياورد، آيا فقط همسر بر او حرام مى شود، يا علاوه بر آن ذمّه اش نيز مشغول است، كه حتّى اگر فوت كرده باشد بايد از طرف او قضا كنند؟
جواب: ذمّه او مشغول است; بايد خودش در حال حيات انجام دهد، و اگر نمى تواند نايب بگيرد.
سؤال 684ـ آيا طواف نساء بر پيرمردان و پيرزنانى كه عرفاً قادر بر آميزش جنسى نيستند و ازدواج نمى كنند، و نيز كسانى كه عنين هستند، واجب است؟
جواب: همه بايد انجام دهند.
سؤال 685ـ زن و شوهرى به مكّه مشرّف شده، و مناسك را بجا آورده اند، ولى چون زن شوهرش را دوست نداشته، طواف نساء و نماز آن را ترك كرده، و شوهر هم آنها را بجا نياورده، و به وطن بازگشته اند. حكم اين زوجين از نظر محرميّت و زندگى در يك خانه چيست؟
جواب: اين زن و شوهر فقط نمى توانند با هم مناسبات و استمتاعات جنسى داشته باشند، تا زمانى كه برگردند و طواف نساء و نماز آن را بجا آورند، و اگر خودشان نمى توانند، لازم است براى طواف نايب بگيرند; يعنى از كسانى كه به مكّه مى روند خواهش كنند كه به نيابت از آنها طواف نساء و نماز آن را بجا آورند.
سؤال 686ـ آيا منظور از اين كه مى فرماييد: «بدون طواف نساء زن بر مرد، و مرد بر زن حلال نمى شود». فقط آميزش جنسى است، يا ساير استمتاعات را هم شامل مى شود؟
جواب: ساير استمتاعات را نيز شامل مى شود.
سؤال 687ـ هرگاه كسى كه طواف نساء را ترك كرده با همسرش آميزش كند و فرزندى به وجود آيد، آيا حلال زاده است و از آنها ارث مى برد؟
جواب: در هر حال فرزند او مشروع است، و از آنها ارث مى برد.
سؤال 688ـ كسى كه طواف نساء را انجام نداده، و در اين حال زنى را عقد كرده، آيا عقد او صحيح است؟
جواب: عقد او باطل است، و چنانچه علم به حكم داشته، آن زن بر او حرام ابدى مى شود.
سؤال 689ـ كسى كه طوافِ نساءِ عمره مفرده را بجا نياورده، و پس از آن حجّ اِفراد بجا آورده است، آيا طوافِ نساءِ حجّ اِفراد كفايت مى كند؟
جواب: آرى كفايت مى كند.
سؤال 690ـ شخصى طواف نساء عمره مفرده را فراموش كرده،
و براى عمره تمتّع محرم شده است. طواف مذكور را پس از انجام عمره تمتّع بجا آورد، يا قبل از آن؟ احكام مصدود و محصور
جواب: مى تواند بعد از انجام اعمال عمره تمتّع بجا آورد، و اگر تأخير بيندازد طواف نساء حجّ كافى است.
حج وعمره مفرده -احکام - تاریخ اسلام -جغرافیای عربستان و...
